Học vị tiến sĩ và giải Ig Nobel về chim cánh cụt

Dân trí Nghiên cứu sinh tiến sĩ ĐH Luật Harvard Nguyễn Hoàng Khánh cho rằng, học vị tiến sĩ ở Việt Nam dường như đang được xã hội khoác lên nó một chiếc áo “quá khổ”!?
>>Chàng trai 9X Việt giành học bổng tiến sĩ trường ĐH Luật Harvard

1. Câu chuyện chim cánh cụt đi… đại tiện

Gần đây, tôi theo dõi khá kĩ tranh luận quanh các luận án tiến sĩ ở Việt Nam. Câu chuyện này làm tôi nhớ đến một nghiên cứu khoa học đã từng giành giải thưởng Ig Nobel (giải thưởng dành cho những nghiên cứu khoa học có vẻ “ngớ ngẩn” nhưng lại khiến người ta phải suy nghĩ). Chủ đề của nghiên cứu đó tập trung vào việc đo lường “áp suất mà chim cánh cụt tạo ra khi đi đại tiện”.

Tôi nghĩ mãi mà không thể tưởng tượng ra được nghiên cứu này sẽ đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của kho tàng tri thức hay tạo ra của cải vật chất cho xã hội như thế nào. Và thực sự không khó để tìm thấy rất nhiều ví dụ về những nghiên cứu khoa học có vẻ “ngớ ngẩn” khác đang được thực hiện ở khắp nơi trên thế giới.

Vậy tại sao khi chúng ta lại thấy vô cùng bức xúc và thất vọng như vậy khi mới chỉ nghe đến tên của một số những luận án tiến sĩ ở Việt Nam (dù cá nhân tôi thấy rằng chúng hoàn toàn có thể là những chủ đề khoa học nghiêm túc và hữu dụng)?

Tôi nghĩ rằng những cảm xúc đó hiện hữu một phần vì xã hội Việt Nam đang có cái nhìn chưa hoàn toàn chính xác về học vị tiến sĩ. Chúng ta đang quy chụp thêm khá nhiều trách nhiệm mà bản thân tấm bằng tiến sĩ không được tạo ra để hoàn thành những trách nhiệm đó.


Nghiên cứu về áp suất mà chim cánh cụt tạo ra khi đi đại tiện sở hữu giải Ig nobel về lĩnh vực động lực học chất lỏng (Ảnh: scienceblogs.com)

Nghiên cứu về "áp suất mà chim cánh cụt tạo ra khi đi đại tiện" sở hữu giải Ig nobel về lĩnh vực động lực học chất lỏng (Ảnh: scienceblogs.com)

2. Tấm bằng tiến sĩ mang lại địa vị xã hội cao quý?

Chúng ta hay có những suy nghĩ không chính xác về học vị tiến sĩ như sau:

a. Sở hữu tấm bằng tiến sĩ đồng nghĩa với địa vị xã hội cao hơn, một vị trí cao quý mà nhiều người mong ước.

b. Tiến sĩ là người có học vấn rộng và uyên thâm trong lĩnh vực của họ.

c. Làm tiến sĩ là phải nghiên cứu ra những thứ lớn lao có ích cho xã hội.

d. Không những thế, một tiến sĩ phải có đạo đức chuẩn mực (chúng ta thỉnh thoảng vẫn phê phán ông nọ, bà kia là tiến sĩ mà sao hành xử lại vô học thế, như thể tấm bằng tiến sĩ có thể đo lường được đạo đức của một con người)…

Cá nhân tôi cho rằng chúng ta chỉ nên coi việc học tiến sĩ như một định hướng nghề nghiệp cụ thể dành cho những ai muốn theo con đường nghiên cứu ứng dụng hay học thuật.

Tôi có rất nhiều người bạn ở bên Mỹ nói rằng họ muốn lấy bằng tiến sĩ chủ yếu bởi vì họ muốn đi theo con đường nghiên cứu. Ngược lại, có nhiều người bạn khác đủ tài năng và điều kiện tài chính để học tiến sĩ nhưng lại không làm bởi vì đơn giản là việc nghiên cứu không phù hợp với những sự nghiệp mà họ theo đuổi. Đối với họ, việc kiếm một tấm bằng tiến sĩ là phí phạm cả về thời gian và công sức.

Trên thực tế tấm bằng tiến sĩ thường đánh dấu những bước đi đầu tiên trên con đường nghiên cứu (thay vì là cái là đích để hướng tới như nhiều người quan niệm).

Khi có được tấm bằng tiến sĩ rồi, người ta cần tìm tòi nghiên cứu thêm rất nhiều năm nữa trước khi có thể được coi là một chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Đồng thời, kiến thức trong mỗi lĩnh vực luôn được mở rộng từng ngày nên một người kể cả khi có bằng tiến sĩ mà dừng cập nhật thì cũng sẽ dần bị bỏ xa về mặt tri thức.

Thế nên tôi nghĩ chúng ta chỉ nên coi học vị tiến sĩ như những người có khả năng học tập và khả năng nghiên cứu về học thuật hay ứng dụng. Và tôi quan niệm những người theo học tiến sĩ là những người “thích đi tìm lời giải thích cho những câu hỏi chưa có ai trả lời bằng các phương pháp khoa học, dù cho những câu hỏi đó nghe có vẻ ngớ ngẩn đến mức nào”.

Tấm bằng tiến sĩ công nhận một người có khả năng học tập, nghiên cứu và cho thấy người đó hiểu biết nhiều (hơn đa số người bình thường) về một lĩnh vực cụ thể. Cái mà tấm bằng tiến sĩ không đem lại là địa vị xã hội cao quý cho người có nó.

Không phải cứ làm tiến sĩ là phải nghiên cứu những thứ vô cùng cao siêu, có thể thay đổi thế giới. Làm tiến sĩ cũng không đảm bảo sẽ đóng góp được cho xã hội nhiều hơn bất cứ nghề nào khác.


Tác giả bài viết Nguyễn Hoàng Khánh hiện đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ ĐH Luật Harvard.

Tác giả bài viết Nguyễn Hoàng Khánh hiện đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ ĐH Luật Harvard.

3. Thực tế xã hội – nguồn cơn bức xúc

Nói đi cũng phải nói lại, lí do khiến những quan niệm nghĩ sai lầm về học vị tiến sĩ ở Việt Nam vẫn còn tồn tại là vì có một số lượng không nhỏ coi tấm bằng tiến sĩ chỉ như một công cụ để thăng quan tiến chức, chứ hoàn toàn không vì những kĩ năng nghiên cứu mà quá trình học tiến sĩ đem lại.

Với nhiều người, luận án tiến sĩ cũng là nghiên cứu cuối cùng họ thực hiện, trong khi luận án tiến sĩ đang là xuất phát điểm trên con đường nghiên cứu như cách nhìn ở đa số các nước phát triển khác.

Chúng ta hoàn toàn có quyền hoài nghi chính đáng về chất lượng và đầu ra của những cơ sở đào tạo tiến sĩ. Chúng ta có quyền bức xúc và chỉ trích những đề tài khoa học không có tính thực tiễn được tài trợ bởi nguồn vốn Chính phủ, bởi đó là sự lãng phí trong sử dụng ngân sách công.

Nhưng những bức xúc đó sẽ là không xác đáng nếu chúng chỉ dựa hoàn toàn trên những tiêu đề chỉ vỏn vẹn trong một câu.

Nếu như xã hội chúng ta nhìn nhận học vị tiến sĩ đúng như bản chất của nó (là một định hướng nghề nghiệp cụ thể, thay vì là một nấc thang lên một địa vị xã hội cao hơn) thì có lẽ chúng ta đã không bức xúc đến như vậy.

4. Tiến sĩ và những đóng góp ở lĩnh vực rất hẹp

Phần lớn những nghiên cứu khoa học đang được thực hiện trên thế giới có những đóng góp nhỏ trong một lĩnh vực rất hẹp. Tuy nhiên, hàng trăm nghìn, hàng triệu nghiên cứu đó, khi kết hợp lại có thể tạo nên những thành tựu thay đổi cả thế giới.

Riêng một cuốn sách giáo khoa tâm lí học của tôi, dù chỉ vỏn vẹn 300 trang nhưng phải trích dẫn từ hơn 1400 nghiên cứu khoa học nhỏ khác thì bạn có thể tượng tượng những phát minh vĩ đại phải dựa trên nền tảng đúc kết của bao nhiêu trăm nghìn thành quả đi trước.

Nhiều người chúng ta khó nhận ra được điều đó vì truyền thông đại chúng chỉ nhắc đến những phát minh có ảnh hưởng lớn. Đó là cách thế giới khoa học vận hành: phần lớn các nghiên cứu nằm trong bóng tối và chỉ được biết đến bởi những người trong ngành. Giá trị của một nghiên cứu khoa học, vì vậy, thường chỉ có thể được đánh giá chính xác và khách quan bởi những người có kiến thức chuyên môn.

Vì thế, tôi nghĩ tất cả nghiên cứu đều nên được nhìn nhận với sự hiểu biết về cách khoa học vận hành nói chung.

5. Nghiên cứu “chim cánh cụt đi đại tiện” liệu có giá trị?

Có bạn sẽ hỏi quan điểm của tôi về những nghiên cứu khoa học, kể cả được thực hiện rất kì công, chặt chẽ, nghiêm ngặt tuân theo các phương pháp khoa học, nhưng lại không, hoặc hầu như không có giá trị thực tiễn cho đời sống xã hội (giống như nghiên cứu về chim cánh cụt nói trên), thì sao?

Về vấn đề này, tôi rất tâm đắc với câu nói của Marc Abrahams, người sáng lập ra giải Ig Nobel nhắc đến: “Khoa học là một công cuộc khám phá tất cả mọi thứ, dù là nhỏ nhất, cả những thứ nằm ngoài sự tưởng tượng của chúng ta (những thứ tưởng chừng như ngớ ngẩn). Và trong quá trình đó, chúng ta sẽ khám phá ra những điều bất ngờ, thú vị, và biết đâu còn quan trọng nữa”.

----

* Bài viết không nhằm mục đích bảo vệ hay lên án một đề tài luận án tiến sĩ cụ thể (vì tôi hoàn toàn không đủ khả năng chuyên môn), mà chỉ nêu quan điểm cá nhân về cách nhìn nhận của nhiều người về tấm bằng tiến sĩ ở Việt Nam.

Nguyễn Hoàng Khánh

(Nghiên cứu sinh tiến sĩ ĐH Luật Harvard)

CÁC BÀI MỚI
TPHCM: Có 67 điểm thi THPT quốc gia 2016
TPHCM: Có 67 điểm thi THPT quốc gia 2016

Kỳ thi THPT Quốc gia 2016, học sinh tại TPHCM sẽ thi tại 65 điểm thi do 4 trường đại học chủ trì. Ngoài ra, có thêm 2 địa điểm thi do cụm thi trường ĐH Sài Gòn chủ trì dành cho hơn 2000 học sinh của tỉnh Long An thi.

Thứ năm, 02/06/2016 - 04:48

Khám phá "quốc gia khởi nghiệp" Israel qua chương trình học bổng Hè 2016
Khám phá "quốc gia khởi nghiệp" Israel qua chương trình học bổng Hè 2016

Chương trình Học bổng toàn phần Hè 2016 với chủ đề “Tinh thần doanh nghiệp tại quốc gia khởi nghiệp” sẽ đem đến cơ hội học tập, nghiên cứu và khám phá Israel – đất nước khởi nghiệp nổi tiếng với những công ty tiên phong dẫn đầu và những nhà lãnh đạo trẻ đầy tài năng từ khắp mọi nơi trên thế giới.

Thứ năm, 02/06/2016 - 04:25

Danh sách máy tính cầm tay được đem vào phòng thi THPT quốc gia năm 2016
Danh sách máy tính cầm tay được đem vào phòng thi THPT quốc gia năm 2016

(Dân trí) - Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố danh sách máy tính cầm tay được đem vào phòng thi trung học phổ thông quốc gia năm 2016.

Thứ năm, 02/06/2016 - 04:19

Dạy SGK song ngữ trong trường học: Thông tin bất ngờ
Dạy SGK song ngữ trong trường học: Thông tin bất ngờ

40 sở GD-ĐT đã đăng ký tự nguyện dạy SGK song ngữ. Trong khi đó, ông Nguyễn Sỹ Thư, Trưởng ban đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 (Bộ GD-ĐT) cho biết chưa có khảo sát, đánh giá nào về chất lượng dạy sách này.

Thứ năm, 02/06/2016 - 03:10

Video bài giảng hình học: Khoảng cách từ 1 điểm đến 1 mặt phẳng
Video bài giảng hình học: Khoảng cách từ 1 điểm đến 1 mặt phẳng

(Dân trí) - Khoảng cách từ 1 điểm đến 1 mặt phẳng là một trong những kiến thức trọng tâm của phần hình học không gian. Đây là một phần kiến thức khó đối với học sinh có học lực trung bình khiến nhiều em bỏ qua, mất điểm.

Thứ năm, 02/06/2016 - 02:43

Giấy khen “ngợp” Facebook
Giấy khen “ngợp” Facebook

(Dân trí) - Con nhỏ kết thúc năm học, các ông bố bà mẹ lại có dịp “khoe” giấy khen, thành tích của con. Trên mạng xã hội thời điểm này, giấy khen của con trẻ xuất hiện rào rào.

Thứ năm, 02/06/2016 - 02:40

Độc đáo ngôi trường có 4.500m2 mảng xanh
Độc đáo ngôi trường có 4.500m2 mảng xanh

Hệ thống trường Dân lập Quốc tế Việt Úc (VAS) vừa chính thức đưa vào hoạt động cơ sở mới Garden Hills Mega Campus (tọa lạc tại City Land ở Quận Gò Vấp). Điểm nhấn của cơ sở này là thảm xanh thực vật chiếm tới 60% diện tích đất.

Thứ năm, 02/06/2016 - 02:35

Đà Nẵng ưu tiên ngân sách xây bể bơi ở trường học vùng khó khăn
Đà Nẵng ưu tiên ngân sách xây bể bơi ở trường học vùng khó khăn

(Dân trí) - UBND thành phố Đà Nẵng đã thống nhất ưu tiên đầu tư ngân sách để xây dựng bể bơi di động ở các trường học ở vùng khó khăn trên địa bàn thành phố.

Thứ năm, 02/06/2016 - 02:30

Giải mã những lời khen “lạ”
Giải mã những lời khen “lạ”

(Dân trí) - Cuối năm học, chị C.T. ngạc nhiên với danh hiệu được ghi trong giấy khen của con: “Đạt danh hiệu Cháu ngoan Bác Hồ - Chủ nhân Thăng Long”. Đem thắc này đến với một số mẹ, nhiều người đề “té ngửa” bởi các danh hiệu “lạ”, mỗi nơi ghi một kiểu, đại loại như: “Đạt danh hiệu học sinh khen từng mặt”; “Đạt danh hiệu học sinh khen toàn diện”...

Thứ năm, 02/06/2016 - 01:09

Giám định ADN giảng viên không phải là bố đứa trẻ, nữ sinh viên nhận kỷ luật
Giám định ADN giảng viên không phải là bố đứa trẻ, nữ sinh viên nhận kỷ luật

Sau khi có kết quả giám định ADN, giảng viên A. không phải là cha đẻ của đứa bé, nữ sinh viên đã rút đơn khởi kiện; đồng thời giảng viên A. yêu cầu nhà trường xử lý kỷ luật nữ sinh viên này, vì tố cáo không đúng sự thật…

Thứ năm, 02/06/2016 - 10:32

Đầu tư 100 triệu USD nâng cao trình độ giáo viên
Đầu tư 100 triệu USD nâng cao trình độ giáo viên

(Dân trí) - Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt danh mục Dự án “Chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông”, vay vốn Ngân hàng Thế giới (WB). Tổng mức đầu tư của Dự án là 100 triệu USD. Thời gian thực hiện Dự án từ năm 2016-2021.

Thứ năm, 02/06/2016 - 10:09

Những yêu cầu trong hồ sơ đăng ký xét tuyển trực tuyến vào ĐHQGHN
Những yêu cầu trong hồ sơ đăng ký xét tuyển trực tuyến vào ĐHQGHN

(Dân trí) - ĐH Quốc gia Hà Nội vừa đưa ra những lưu ý quan trọng với các thí sinh đạt ngưỡng xét tuyển vào các Trường/Ngành đào tạo thuộc ĐHQGHN năm 2016. Theo đó, thời gian đăng ký xét tuyển đợt 1 vào ĐH QGHN từ 8 giờ 00 ngày 13/6 đến 16 giờ 30 ngày 24/6/2016.

Thứ năm, 02/06/2016 - 07:42

CÙNG CHUYÊN MỤC
“Thần đồng đánh trống” trổ tài trước hàng trăm học sinh giỏi của Đà Lạt
“Thần đồng đánh trống” trổ tài trước hàng trăm học sinh giỏi của Đà Lạt

(Dân trí) - Sáng ngày 1/6, UBND thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) tổ chức lễ tuyên dương, khen thưởng học sinh giỏi trong năm học 2015- 2016. Có mặt tại buổi lễ, tay trống nhí Trọng Nhân đã thể hiện một tiết mục song tấu vô cùng ấn tượng để chào mừng buổi lễ.

Thứ năm, 02/06/2016 - 07:26

Phương pháp nào giúp trẻ tự học hè tốt nhất?
Phương pháp nào giúp trẻ tự học hè tốt nhất?

Hè sang, trẻ em nào cũng hào hứng với việc được vui chơi, nghỉ mát sau những tháng ngày học tập, thi cử. Thế nhưng, niềm vui của con trẻ nhiều khi lại là nỗi lo của các bậc phụ huynh.

Thứ năm, 02/06/2016 - 07:20

Tuyển sinh đầu cấp: Cuộc đua của điểm 10, giải thưởng và xét ưu tiên
Tuyển sinh đầu cấp: Cuộc đua của điểm 10, giải thưởng và xét ưu tiên

Việc tuyển sinh vào lớp 6 năm nay được dự đoán là căng thẳng vì số lượng hồ sơ có điểm 10 và giải thưởng, bằng khen của học sinh nhiều vô kể.

Thứ năm, 02/06/2016 - 07:14

Học MBA ĐH Lincoln: Lựa chọn của những nhà lãnh đạo tương lai
Học MBA ĐH Lincoln: Lựa chọn của những nhà lãnh đạo tương lai

Trước tiến trình hội nhập kinh tế thế giới sâu rộng, mỗi nhà quản lý cần phải có sự đầu tư nghiêm túc về tri thức song song với khả năng kết nối cùng thế giới để khẳng định bản thân trong lĩnh vực kinh doanh quốc tế.

Thứ năm, 02/06/2016 - 07:01

Trẻ em vùng hạn mặn vui vì ngày Tết thiếu nhi có máy lọc nước
Trẻ em vùng hạn mặn vui vì ngày Tết thiếu nhi có máy lọc nước

(Dân trí) - Ở vùng hạn mặn như Kiên Giang, các trẻ em hầu như thích nước hơn là Ngày Tết thiếu nhi. Vì từ lâu đối với các em ngày Tết thiếu nhi là ngày gì đó còn xa xôi lắm.

Thứ tư, 01/06/2016 - 06:53

Thú vị với đề thi bằng thơ của trường ĐH Luật HN về tình huống "Cai sữa cho con"
Thú vị với đề thi bằng thơ của trường ĐH Luật HN về tình huống "Cai sữa cho con"

(Dân trí) - “Rồi một hôm đang ngồi/ Cô vợ liền tâm sự/ Anh ạ…! Con vẫn…bú…/ Dù em hết… sữa rồi…!/ Nó vẫn cứ nhằn thôi/ Nhiều hôm…em đau quá…!/ Anh A. cười ha hả…”… đó là một trong những khẩu thơ của Đề thi học phần môn Kỹ năng chung về tư vấn pháp luật của Trung tâm tư vấn Pháp luật - trường ĐH Luật Hà Nội.

Thứ tư, 01/06/2016 - 04:57

Vui Tết thiếu nhi bằng... kiến thức môi trường
Vui Tết thiếu nhi bằng... kiến thức môi trường

(Dân trí) - 350 em thiếu nhi cùng gia đình đến từ các quận huyện ở TPHCM tham gia vào ngày hội 1/6 với nhiều hoạt động ý nghĩa và hành trình để trở thành công dân xanh tý hon diễn ra vào ngày 31/5 tại công viên Hoàng Văn Thụ.

Thứ tư, 01/06/2016 - 04:50

Trường đại học đầu tiên đào tạo chương trình quốc tế đại trà
Trường đại học đầu tiên đào tạo chương trình quốc tế đại trà

(Dân trí) - Nếu như các trường ĐH đào tạo chương trình tiên tiến chỉ số lượng ít thì trường ĐH Kinh tế TP.HCM trở thành trường đầu tiên trong cả nước đưa chương trình tiên tiến quốc tế áp dụng cho bậc đào tạo đại học chính quy từ năm học 2016 - 2017.

Thứ tư, 01/06/2016 - 03:59

“Mẹo” tránh những lỗi trình bày thường gặp khi làm bài thi
“Mẹo” tránh những lỗi trình bày thường gặp khi làm bài thi

(Dân trí) - Mặc dù hướng dẫn chấm thi của Bộ GD-ĐT không quy định thang điểm trình bày, nhưng người chấm bài sẽ ưu ái với một bài thi trình bày bài khoa học, mạch lạc; ngược lại, một vài lỗi trình bày nhỏ có thể khiến học sinh mất trọn điểm câu hỏi đó.

Thứ tư, 01/06/2016 - 03:55

Đại học Fulbright lý giải việc mời Bob Kerrey làm Chủ tịch
Đại học Fulbright lý giải việc mời Bob Kerrey làm Chủ tịch

Câu chuyện cụ thể của những người mất tới hơn hai mươi năm vận động Quốc hội Mỹ đồng ý cung cấp tài chính thành lập trường đại học Fulbright Việt Nam, do chính hai cựu binh Bob Kerrey và Thomas J. Valelly, lên tiếng.

Thứ tư, 01/06/2016 - 02:10

Ngày Quốc tế thiếu nhi ấm áp của những học sinh kém may mắn
Ngày Quốc tế thiếu nhi ấm áp của những học sinh kém may mắn

(Dân trí) - Cha, mẹ mất sớm hoặc bị bỏ rơi khi mới lọt lòng, em thì bị dị tật bẩm sinh, nhiều em không biết họ hàng thân thích của mình là ai… Đó là những hoàn cảnh trớ trêu đến nghẹn lòng của hàng chục em nhỏ, những em học sinh tại Mái ấm Lâm Bích, tỉnh Quảng Trị.

Thứ tư, 01/06/2016 - 02:10

Trường Hà Nội - Amsterdam công bố phương án tuyển sinh lớp 6
Trường Hà Nội - Amsterdam công bố phương án tuyển sinh lớp 6

(Dân trí) - Ngày 1/6 Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam công bố phương án tuyển sinh lớp 6. Theo đó, điều kiện học sinh nộp hồ sơ xét tuyển là từ lớp 1 đến lớp 5 có tổng điểm bài kiểm tra định kỳ cuối năm hai môn tiếng Việt và Toán phải đạt từ 19 điểm.

Thứ tư, 01/06/2016 - 01:00