GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn: Một đời nặng chữ văn

Theo thầy: Dạy văn lấy cảm làm đầu/ Một đời tôi chỉ một câu dặn mình/ Dạy văn dạy nghĩa dạy tình/ Dạy văn mà cũng dạy mình dạy ta...
>>Vĩnh biệt thầy của những bậc thầy

Gần trưa, điện thoại di động của tôi reo liên tục và nhận tin nhắn ào ạt. Tất cả chỉ một nội dung: Thầy chúng tôi, GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn vừa trút hơi thở cuối cùng. Mới đây mấy ngày, PGS-TS Trần Hữu Tá, tôi và nhà giáo Nguyễn Thanh Văn đến thăm thầy, mừng thầy vẫn còn khang kiện, vẫn còn trò chuyện vui vẻ dẫu khi nhớ khi quên. Tết này, con trai thầy vừa xây xong căn nhà khang trang và dành cho thầy chỗ nghỉ, chỗ tiếp khách tốt nhất. Chúng tôi đều mừng cho thầy và tin thầy sẽ còn mạnh khỏe vài ba năm nữa là ít, vậy mà... Thầy ơi!
 

Tấm gương tự học

Đậu thành chung, thầy chọn nghề dạy học, nhưng văn chương Tự lực văn chương ngày đó “cứ như gan ruột” của lớp người mới xuất thân từ trường Pháp - Việt, và thầy thấy cần phải học thêm mới có thể bước chân vào làng văn. Tấm gương tự học của thầy, tôi nghĩ, những lớp người trẻ tuổi cần phải học tập. Ngày đó, trường thầy dạy có cụ Nguyễn Tường Đôn dưới Hội An lên dạy chữ Hán và thầy xin học. Cứ đều đặn mỗi tuần, thầy Đôn lên dạy là trả bài làm của “học trò” Lê Trí Viễn và ra bài làm mới.

 

GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn (giữa), PGS Trần Hữu Tá (bìa phải) cùng nhà văn - nhà báo Vu Gia, Xuân Nhâm Thìn 2012.

 

Chẳng bao lâu, thầy đọc được tân thư chẳng mấy khó khăn. Muốn thi tú tài (thí sinh tự do), thầy bèn nghỉ dạy, xin làm chân giám thị tại Trường Quốc học (Huế). Muốn học môn gì thì cứ đứng ở cửa sổ nghe thầy giảng, rồi đêm về tra lại sách vở. Môn tiếng Anh (sinh ngữ phụ) thì thầy theo học vị mục sư trong làng, ấy mà kỳ thi tú tài năm 1945, bài luận tiếng Anh, thầy viết chạy 8 trang giấy thi. Kết quả, thầy đỗ thủ khoa.

 

Khi kháng chiến bùng nổ, thầy được phân công đi dạy học. Thế là nghề giáo đeo theo thầy cho đến cuối đời. Lắm lần, thầy xin tổ chức chuyển ngành để theo đuổi nghiệp văn chương, nhưng không được. Vẫn bám trường, bám lớp, yêu nghề nhưng thầy không bỏ văn chương. Theo thầy: Dạy văn lấy cảm làm đầu/ Một đời tôi chỉ một câu dặn mình/ Dạy văn dạy nghĩa dạy tình/ Dạy văn mà cũng dạy mình dạy ta... Với thầy, đó cũng là một đời với văn.

 

Chữ nghĩa chưa thông thì chớ viết, chớ giảng

Mỗi lần đọc sách tôi biếu, thầy đều có ý kiến cụ thể từng câu, từng chữ sau một thời gian không lâu. Trong một lần trò chuyện, thầy kể có một thời, đồng nghiệp cho rằng thầy khó tính. Ngày đó thầy làm lãnh đạo Khoa Ngữ văn (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), thường gạch những chỗ sai trong văn bản của cán bộ trẻ, kể cả ở các đơn xin phép của sinh viên.
 

Khi gạch dưới những chữ sai, thầy giảng giải vì sao sai và đề nghị sửa tại chỗ. Thầy nói, thầy không khó tính nhưng đó là thói quen và phải truyền đạt thói quen đó cho nhiều người. Thầy giáo dạy văn, đứng trước một bài thơ, bài văn, nhất là văn thơ cổ, điều đầu tiên phải chú trọng tìm hiểu là chữ nghĩa. Chữ nghĩa chưa thông thì chớ viết, chớ giảng. Dĩ nhiên cũng có lúc phải... lờ đi, nhưng đó là vấn đề khác. Cái đáng sợ nhất là không hiểu mà tưởng hiểu.

 

Tôi nghĩ thầy cầu toàn mà nói thế thôi, chứ biết bao giáo trình, biết bao bài nghiên cứu khoa học, cứ sai đăng đăng đê đê ra đó, có ai đính chính gì đâu, và cũng có lắm người chép lại. Thầy dặn đi dặn lại hãy nghĩ kỹ trước khi viết, nếu muốn đi xa trong nghề. Thầy kể, lúc viết lại chương Nguyễn Khuyến trong Giáo trình Lịch sử văn học Việt Nam (tập 4), thầy giật mình vì lâu nay vẫn đọc hai câu luận trong bài Nhớ cảnh chùa Đọi là Dặm thế ngõ đâu từng trúc ấy/ Thuyền ai khách đợi bến đâu đây, trong lúc nó phải là Dặm thế ngõ đâu từng trúc ấy/ Thuyền ai khách đợi bến dâu đây. Lỗi chỉ một cái dấu: dâu thành đâu, nhưng vì âm vang câu thơ rất hay nên bị tê liệt cảnh giác, không đặt vấn đề thắc mắc gì cả...

Những lời dạy của thầy, con luôn đưa vào cuộc sống, nhưng vẫn chưa thấm vào đâu. Bây giờ, nghĩ về thầy, nhớ về thầy nhưng thầy đâu còn nữa. Thầy ơi!

GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn sinh ngày 10-3-1918, tại xã Điện Hồng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.

Ông từng giảng dạy tại Trường ĐH Bắc Kinh (Trung Quốc), ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Sư phạm TPHCM. Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất, Huân chương Lao động hạng nhất. Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (1971). Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012.

 

Trong quá trình dạy học, GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn đã viết hàng chục tác phẩm. Một số tác phẩm tiêu biểu: Việt Nam Văn học sử - Thời đại Lê mạt – Nguyễn sơ (NXB Tinh Tiến, Liên khu V, 1951), Một số vấn đề Lịch sử Văn học Việt Nam (Trường ĐH Bắc Kinh xb, 1961), Những bài giảng văn ở đại học (NXB Giáo dục, H, 1982)...

Ông tạ thế lúc 8 giờ 50 phút ngày 3-2-2012 tại nhà riêng (68 đường A4, phường 12, quận Tân Bình - TPHCM). Nhập quan lúc 15 giờ 50 phút ngày 3-2. Động quan lúc 8 giờ ngày 6-2-2012. An táng tại Nghĩa trang Thành phố (huyện Củ Chi).

 
Theo Vu Gia
Người Lao Động
Tag :
MỚI NHẤT
Nhóm ngành Kinh doanh được thí sinh “chuộng”
Nhóm ngành Kinh doanh được thí sinh “chuộng”

(Dân trí)- Theo thống kê của TS.Lê Thị Thanh Mai, Phó Trưởng ban ĐH và sau ĐH ĐHQG TPHCM, năm 2011 cả nước có gần 300 ngành học tổ chức tuyển sinh tại 475 cơ sở giáo dục ĐH, CĐ. Trong đó, nhóm ngành Kinh doanh có tỷ lệ thí sinh dự thi cao nhất.

Thứ ba, 07/02/2012 - 09:10

Để thành công khi du học
Để thành công khi du học

Du học ở các nước tiên tiến là ước mơ của phần lớn học sinh - sinh viên. Trên thực tế, đây là bước khởi đầu của một chặng đường hết sức gian nan và nhiều thử thách nên nếu không chuẩn bị kỹ càng, nhiều người sẽ phải bỏ cuộc.

Thứ ba, 07/02/2012 - 06:55

Hà Nội: Thay đổi giờ học không ảnh hưởng tới SV
Hà Nội: Thay đổi giờ học không ảnh hưởng tới SV

(Dân trí) - Gần 1 tuần qua, việc thay đổi giờ học ở Hà Nội đã gây nhiều xáo trộn trong các trường học từ mầm non tới THPT. Tuy nhiên, đối với sinh viên, việc thay đổi giờ học này không làm ảnh hưởng và các trường vẫn duy trì nếp học cũ.

Thứ hai, 06/02/2012 - 02:41

Kính thầy yên nghỉ
Kính thầy yên nghỉ

(Dân trí) -Biết rằng sinh lão bệnh tử là quy luật không tránh được của đời người nhưng hàng ngàn người là đồng nghiệp, bạn hữu các thế hệ học trò và cả người dân chưa một lần gặp mặt thầy… đều không thể cầm lòng trong lễ tang Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Lê Trí Viễn.

Thứ hai, 06/02/2012 - 10:49

SV khốn khó thời bão giá hậu Tết
SV khốn khó thời bão giá hậu Tết

(Dân trí) - Sau Tết nguyên đán, giá phòng tăng, điện nước cũng ồ ạt lên giá đã làm cho cảnh sống của không ít sinh viên rơi vào tình trạng khó khăn nhiều bề…

Thứ hai, 06/02/2012 - 10:22

Trí khôn còn mãi
Trí khôn còn mãi

Cách đây vài năm, đó là lần cuối thầy đến Trường Đại học Sư phạm TPHCM. Hôm đó chúng tôi mời thầy phát biểu trên hội trường. Thầy bảo nếu có cuộc đời khác, thầy vẫn chọn nghề giáo. Và thầy giải thích vì sao thầy thích nghề dạy học….

Thứ hai, 06/02/2012 - 08:26

Việt Nam đang thừa... nhà khoa học
Việt Nam đang thừa... nhà khoa học

PGS.TS Phạm Bích San, Phó Tổng thư ký Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, trao đổi với PV bằng một cái nhìn mới về giới khoa học trẻ Việt Nam.

Thứ hai, 06/02/2012 - 07:43

Hà Nội: Phổ biến kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm cho HS
Hà Nội: Phổ biến kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm cho HS

(Dân trí) - Chuẩn bị cho kì thi tốt nghiệp THPT năm 2012, Sở GD-ĐT Hà Nội vừa có công văn yêu cầu các trường tổ chức bồi dưỡng, phụ đạo HS có học lực yếu, kém. Đặc biệt phổ biến kỹ năng cho HS khi làm bài kiểm tra theo hình thức trắc nghiệm khách quan.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 03:51

Sở GD-ĐT Hà Nội sẽ kiến nghị đổi giờ ca chiều phù hợp
Sở GD-ĐT Hà Nội sẽ kiến nghị đổi giờ ca chiều phù hợp

(Dân trí) - “Trong quá trình kiểm tra cơ sở, những bất cập trong việc đổi giờ học cũng đã được các trường phản ánh nhưng trước mắt cần thực hiện nghiêm túc quy định. Chúng tôi sẽ có đánh giá để từ đó kiến nghị UBND thành phố đưa ra hướng giải quyết phù hợp”.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 03:30

Lực học trung bình khá, thi trường nào phù hợp?
Lực học trung bình khá, thi trường nào phù hợp?

(Dân trí) - Tuyển sinh năm nay có gì thay đổi? Học ngành Xây dựng có dễ xin việc làm? ĐH Ngoại thương có tuyển sinh hệ ngoài ngân sách? Có được đăng ký 2 khối thi trong cùng một trường? Muốn học ngành Hải quan thì thi vào trường ĐH nào?

Chủ nhật, 05/02/2012 - 09:47

Khánh Hòa:  Ra Tết, gần 600 HS bỏ học
Khánh Hòa: Ra Tết, gần 600 HS bỏ học

(Dân trí) - Sau kỳ nghỉ Tết nguyên đán vừa qua, Sở GD-ĐT tỉnh Khánh Hòa cho biết, thống kê có gần 600 em học sinh các cấp bỏ học.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 09:01

Sôi nổi ngày hội bóng đá của LHS Việt Nam tại Matxcova
Sôi nổi ngày hội bóng đá của LHS Việt Nam tại Matxcova

(Dân trí) - Giải bóng đá sinh viên mở rộng năm 2012 là hoạt động thể thao đầu tiên trong năm mới của Hội lưu học sinh Việt Nam tại Matxcơva. Đây cũng là hoạt động nhằm kỷ niệm, chào mừng ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 3/2 và tết Nguyên Đán Nhâm Thìn.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 10:40

ĐÁNG QUAN TÂM
Gìn giữ tiếng Việt nơi xứ người
Gìn giữ tiếng Việt nơi xứ người

Thành lập từ năm 2007, ban đầu chỉ có mỗi một lớp với vài cháu tham gia học tập, sau 5 năm, trường Sao Mai đã thường xuyên duy trì và liên tục mở các lớp chuyên dạy tiếng Việt cho con em người Việt thuộc thế hệ sinh ra và lớn lên ở CHLB Đức…

Thứ bảy, 04/02/2012 - 08:54

Năm 2012, các trường ĐH mở nhiều ngành học “nóng”
Năm 2012, các trường ĐH mở nhiều ngành học “nóng”

(Dân trí) - Năm 2012, nhiều trường đại học dự kiến mở thêm nhiều ngành học, chuyên ngành mới nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội. Những ngành dự kiến mở dự kiến sẽ rất “nóng” là ngành Dược, Bác sĩ đa khoa, Vật lý hạt nhân, Luật, Quản trị khách sạn, nhà hàng…

Thứ bảy, 04/02/2012 - 01:05

  Sao bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?
Sao bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?

(Dân trí) - Con tôi 16 tuổi học lớp 11, phải ra khỏi nhà lúc 6 giờ sáng, mà lúc này là 21h30' vẫn chưa thấy về. Tất cả các cháu ở lứa tuổi con tôi đều phải vất vả như vậy. Sao chúng ta nỡ bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?

Thứ bảy, 04/02/2012 - 09:48

Khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh 2012
Khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh 2012

(Dân trí) - Ngày 4/2, báo điện tử Dân trí khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh ĐH,CĐ 2012. Chương trình nhằm cung cấp tới các thí sinh những thông tin thiết thực và bổ ích nhất trong việc chọn ngành, chọn nghề và giải đáp những thắc mắc trong tuyển sinh 2012.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 09:26

Thầy cô vất vả “năn nỉ” HS trở lại lớp sau Tết
Thầy cô vất vả “năn nỉ” HS trở lại lớp sau Tết

(Dân trí) - Năm nào cũng vậy, sau những ngày nghỉ Tết nguyên đán, những giáo viên của Trường THCS Lơ Pang (xã Lơ Pang, Mang Yang, Gia Lai) lại phải đi vận động, “năn nỉ” những học trò của mình quay lại trường lớp.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 08:45

Vĩnh biệt thầy của những bậc thầy
Vĩnh biệt thầy của những bậc thầy

Gần trưa 3/2, mấy đồng nghiệp đã liên tiếp gọi điện thoại bằng một giọng thảng thốt, buồn thương, báo cho tôi biết tin giáo sư - nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn vừa mới từ trần.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 08:23

Trường “lách luật” để không “giam” HS đến 19h
Trường “lách luật” để không “giam” HS đến 19h

(Dân trí) - Thực hiện khung giờ học mới, Sở GD-ĐT Hà Nội đã yêu cầu các đơn vị không được tự ý định ra các giờ học trái quy định. Tuy nhiên, nhiều trường vẫn “lách luật” để tránh cảnh cả thầy và trò đều khổ vì tan học muộn buổi chiều.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 06:42

Phát hiện HS chơi game không lành mạnh qua hòm thư góp ý
Phát hiện HS chơi game không lành mạnh qua hòm thư góp ý

(Dân trí) - Lập “hòm thư góp ý” tại nhà trường nhằm phát hiện những HS, SV chơi trò chơi trực tuyến có nội dung không lành mạnh, bạo lực và nghiện trò chơi trực tuyến để có biện pháp phối hợp, quản lý, giáo dục.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 11:01

Đảng viên 9X
Đảng viên 9X

Được kết nạp vào Đảng CSVN khi tuổi đời mới đôi mươi, những Đảng viên trẻ tuổi với hoài bão và lòng nhiệt huyết không ngừng học tập và phấn đấu rèn luyện, mong muốn góp sức mình xây dựng quê hương.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 04:21

Thêm nỗi lo lắng khi con vào khung giờ học mới
Thêm nỗi lo lắng khi con vào khung giờ học mới

(Dân trí) - “Theo lịch, 19h gia đình mới đến đón con, trời nhá nhem tối, cháu là con gái mới lớn biết bao nhiêu nguy cơ tâm sinh lý có thể xảy ra. Tôi cảm thấy lo âu khung giờ học mới”, một phụ huynh có con đang theo học tại trường THPT Lương Thế Vinh nói.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 08:52

Mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho giới trẻ
Mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho giới trẻ

(Dân trí) - Vinh dự và tự hào được đứng trong hàng ngũ của Đảng, nhiều sinh viên mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho các Đảng viên sinh viên cũng như các Đảng viên trẻ để có trách nhiệm đóng góp nhiều hơn nữa.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 07:33

Giảng viên ĐH Kiến trúc HN được vinh danh giải thưởng quốc tế
Giảng viên ĐH Kiến trúc HN được vinh danh giải thưởng quốc tế

Vượt qua hơn 300 nhà nghiên cứu trẻ đến từ 58 quốc gia, Tiến sĩ Phạm Văn Quân, giảng viên ĐH Kiến trúc Hà Nội, là một trong 20 nhà khoa học được vinh danh tại giải thưởng quốc tế Green Talents (Tài năng xanh).

Thứ sáu, 03/02/2012 - 07:22