Chuyển dịch chất xám: Không thể cản

Thực tế cho thấy những nơi không nuôi dưỡng được nhân tài sẽ thua cuộc hoàn toàn. Bởi lẽ ngày nay, sự dịch chuyển xuyên biên giới của trí tuệ và của giới hàn lâm là không gì cản được.

Giáo dục ĐH đang mở rộng quy mô tăng trưởng trên phạm vi toàn thế giới với một tốc độ chưa từng có nhưng ấn tượng nhất là ở châu Á. Từ năm 1998 đến nay, số sinh viên ở Trung Quốc đã tăng từ 6 triệu lên đến 29 triệu - là hệ thống lớn nhất thế giới. Ấn Độ có 11 triệu sinh viên, lớn thứ ba trên thế giới. Ở Việt Nam, mức tăng cũng không kém ấn tượng: từ 160.000 sinh viên năm 1993 tăng đến 2.177.299 năm 2013, tức 14 lần trong vòng 20 năm.

Thách thức dữ dội

Cùng với mức tăng trưởng chóng mặt ấy, những quan ngại về chất lượng cũng ngày càng lớn. Tuy sự đóng góp của nghiên cứu khoa học (NCKH) và đổi mới công nghệ trong sự phát triển chung của nền kinh tế và của xã hội là điều đã rõ ràng nhưng vai trò của trường ĐH trong việc đào tạo lực lượng nghiên cứu và lao động kỹ năng cao cho nền kinh tế tri thức lại dường như đang bị thách thức dữ dội. Đặc biệt là ở những nước đang phát triển, nơi mà kỳ vọng của cả nhà nước và người dân đặt ra cho giáo dục ĐH là rất cao, trong khi năng lực của nhà trường nhằm đáp ứng những kỳ vọng ấy thì khá hạn chế.

Các đại biểu trao đổi tại hội thảo Langkawi
Các đại biểu trao đổi tại hội thảo Langkawi.

Tại hội thảo “Mở rộng và nâng cao giáo dục ĐH nhằm kích thích sự phát triển kinh tế - xã hội: một lịch trình nghiên cứu đang hình thành cho châu Á - Thái Bình Dương” (còn gọi hội thảo Langkawi) vừa được tổ chức tại Malaysia, 35 thành viên của 11 quốc gia - bao gồm Úc, Nhật Bản, Nam Phi, Uganda, Ấn Độ, Trung Quốc, Singapore, Philippines, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam - đã thảo luận về những vấn đề nổi bật đang được các nước quan tâm, về khả năng xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững trong NCKH và giáo dục ĐH trong khu vực.

Ba vấn đề được đặc biệt chú ý là: quản lý chất lượng trong bối cảnh mở rộng, quốc tế hóa và đào tạo tiến sĩ. Thật ngạc nhiên là mặc dù bối cảnh kinh tế và đặc điểm văn hóa của các nước trong vùng hết sức đa dạng, ta có thể thấy rất nhiều điểm chung giữa các nước. Hầu như các nước này đều đang phải đương đầu với những vấn đề rất giống nhau, từ tăng trưởng nóng dẫn đến chất lượng không theo kịp; thái độ học vì bằng cấp, giá trị của tấm bằng và sự trân trọng đối với học vấn ĐH. Tuy vậy, mỗi nước có những kinh nghiệm và đáp ứng khác nhau với những thách thức đó.

Đào tạo tiến sĩ là một nội dung quan trọng của việc xây dựng năng lực nghiên cứu quốc gia. GS Seeram, ĐH Quốc gia Singapore, hình dung một viễn cảnh mới về đào tạo tiến sĩ trong thế kỷ XXI từ bức tranh thực tế ngày nay: 200 triệu sinh viên đang học trong hơn 20.000 trường ĐH trên thế giới, trong đó khoảng 5-10 triệu đang học thạc sĩ và tiến sĩ. Ngày nay, Thomson Reuters đang lưu giữ khoảng 58 triệu bài báo khoa học được tạo ra chủ yếu trong vài thập kỷ gần đây. Ông cho rằng đào tạo sau ĐH rất quan trọng là vì các trường ĐH cần có giảng viên giỏi; doanh nghiệp và khu vực sản xuất cần có các chuyên gia; hoạt động NCKH, đổi mới và sáng tạo cần có lực lượng kế thừa, dẫn dắt mọi sáng kiến cải cách.

Thua cuộc nếu không biết nuôi dưỡng nhân tài

Trong lúc đó, môi trường đào tạo, làm việc của các tiến sĩ ngày càng phức tạp và đòi hỏi cao. Họ phải có nền tảng khoa học vững vàng, thành thạo các công cụ và kỹ năng nghiên cứu, có khả năng làm việc nhóm và hợp tác đa văn hóa, có kỹ năng truyền đạt và công bố kết quả nghiên cứu với giới hàn lâm cũng như với những đối tượng đa dạng hơn ngoài xã hội.

GS Seeram cho rằng nếu như đào tạo tiến sĩ trước đây là một hoạt động đơn ngành, có trọng tâm chuyên sâu rất hẹp và thực hiện ở phạm vi từng trường, từng nước; thì ngày nay, trái lại, nó phải nhấn mạnh những cách tiếp cận liên ngành, đặt trọng tâm vào hợp tác quốc tế, chú ý tư duy doanh nghiệp và tạo ra tác động thực tế.

Theo nghiên cứu sinh Ranjit Gajendra (Ấn Độ), để hoạt động NCKH có thể góp phần giải quyết những vấn nạn chủ yếu trong xã hội, kinh tế, kỹ thuật và môi trường thì sự hợp tác xuyên quốc gia giữa các nhà nghiên cứu với nhau, giữa giới học thuật với các nhà chuyên môn đang thực thi vai trò chuyên gia trong các lĩnh vực chuyên ngành, với các nhà làm chính sách và với giới lãnh đạo doanh nghiệp, điều có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

“Bên cạnh sứ mạng truyền thống là giảng dạy và nghiên cứu, vai trò của trường ĐH trong việc gắn kết với nhu cầu của cộng đồng xã hội, trong đó có chuyển giao công nghệ và phát triển chính sách, đang được kỳ vọng sẽ trở thành một dòng chủ lưu” - ông Rajit nói.

Bởi lẽ đó, việc dịch chuyển của giới hàn lâm là một xu hướng quan trọng được nhiều người đề cập. GS Lynn Meek, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu về Lãnh đạo và Quản lý giáo dục ĐH Martin (Úc), nhấn mạnh: “Thực tế cho thấy những nước không nuôi dưỡng được nhân tài của mình sẽ là những kẻ thua cuộc hoàn toàn. Bởi lẽ ngày nay, sự dịch chuyển xuyên biên giới của trí tuệ và của giới hàn lâm là không gì cản được. Tài năng sẽ thu hút tài năng, không khác nào nước chảy chỗ trũng, khiến nạn chảy máu chất xám của các nước nghèo càng thêm trầm trọng”.

Tuy vậy, GS Lynn Meek nhận định ngày nay, tiến bộ của công nghệ truyền thông đã tạo ra một xu hướng mới: hiện tượng chuyển dịch chất xám, tức sự tham gia của các học giả quốc tế vào hoạt động NCKH của nước khác qua hợp tác nghiên cứu, trao đổi giảng viên và sự hình thành các mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Điều cần thiết là làm cách nào để thúc đẩy hoạt động của những mạng lưới nghiên cứu quốc tế đó theo cách các bên đều có lợi, thay vì chỉ khai thác chất xám từ những nước nghèo.

Hình thành mạng lưới chung

Các tổ chức, mạng lưới liên quốc gia trong khu vực hoặc có sự tham gia tích cực của các nước trong khu vực hiện rất phong phú. Phân loại theo cách tiếp cận chức năng, chúng ta có các tổ chức thúc đẩy giao lưu sinh viên như UMAP (thành lập 1993), CAMPUS ASIA (2010); thúc đẩy kiểm định chất lượng như AUN (1992), APAIE (2006)... Tuy thế, vẫn đang có một khoảng trống về một mạng lưới những người nghiên cứu về quản lý giáo dục ĐH và hoạt động NCKH trong khu vực.

Hội thảo Langkawi đạt đến sự đồng thuận cao khi hình dung về những giá trị riêng của mạng lưới này cũng như tương lai của nó. Nó sẽ là một mạng lưới bao gồm không chỉ những người đang hoạt động trong lĩnh vực giáo dục ĐH, NCKH với tư cách nhà quản lý hay giới học thuật, mà còn là các bên liên quan khác như giới doanh nghiệp, viên chức chính phủ, người làm chính sách, các tổ chức tài trợ cho NCKH nhằm trao đổi ý tưởng cũng như đóng góp vào việc xác định những vấn đề cần đưa vào nghị trình chính sách để thúc đẩy sự phát triển giáo dục ĐH khu vực.

 

Theo Phạm Thị Ly

Người Lao Động

 

MỚI NHẤT
Chàng Tiến sỹ Anh quốc làm sinh viên Việt “choáng”
Chàng Tiến sỹ Anh quốc làm sinh viên Việt “choáng”

Là giảng viên tại Đại học Anh quốc Việt Nam (British University Vietnam - BUV), với khuôn mặt và dáng dấp như một tài tử cùng với tấm bằng Tiến sỹ danh giá của Đại học York (Vương quốc Anh), Mike Perkins luôn được sinh viên trong trường thần tượng và yêu mến.

Thứ hai, 08/12/2014 - 01:01

Hà Tĩnh: Thêm 36 học sinh Hương Bình trở lại trường
Hà Tĩnh: Thêm 36 học sinh Hương Bình trở lại trường

(Dân trí) - Sau khi một số đối tượng kích động, gây rối trật tự bị bắt giam, số học sinh các cấp học tại xã Hương Bình (huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) đi học đã tăng lên 36 em. Hiện vẫn còn hơn 400 học sinh tại đây vẫn chưa đến trường.

Thứ hai, 08/12/2014 - 12:04

Đạt điểm IELTS/SAT/TOEFL cao - Khó mà dễ!
Đạt điểm IELTS/SAT/TOEFL cao - Khó mà dễ!

Sao IELTS lại khó thế chứ? - đã biết bao lần Thúy Quỳnh (sinh viên ĐH Kinh tế TPHCM) phải thốt lên câu đó. Luyện thi lấy bằng IELTS từ 6 tháng trước, nhưng đến giờ Quỳnh vẫn chưa dám thi lấy chứng chỉ vì sợ không đạt được số điểm mong muốn…

Thứ hai, 08/12/2014 - 11:31

Tự chủ Đại học tại Việt Nam: Nên hay không nên?
Tự chủ Đại học tại Việt Nam: Nên hay không nên?

Theo các chuyên gia tham dự bàn tròn Hội Khoa học và Chuyên gia Việt Nam tại Pháp (AVSE) tổ chức, tự chủ đại học là một xu hướng tất yếu.

Thứ hai, 08/12/2014 - 10:42

Tháng 3, thí sinh đăng ký môn thi của kỳ thi THPT quốc gia 2015
Tháng 3, thí sinh đăng ký môn thi của kỳ thi THPT quốc gia 2015

(Dân trí) - Thông tin từ Bộ GD-ĐT cho biết, dự kiến trong tháng 3 – 2015, thí sinh sẽ bắt đầu đăng ký môn thi trong kỳ thi THPT quốc gia. Để được xét công nhận tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ thí sinh phải thi 4 môn bắt buộc như đã thông báo.

Thứ hai, 08/12/2014 - 09:26

Người thầy hơn 30 năm gieo chữ cho trẻ vùng cao
Người thầy hơn 30 năm gieo chữ cho trẻ vùng cao

(Dân trí) - Suốt 30 năm gắn bó, người thầy ấy vẫn một lòng với tình yêu dành cho sự nghiệp giáo dục những trẻ em vùng cao. Rời xa đồng bằng, lên tận vùng núi ở độ cao trên 1.000m, thầy miệt mài "gánh" con chữ miền xuôi đến với trẻ em nơi đây.

Thứ hai, 08/12/2014 - 07:43

Cậu bé vàng của sáng tạo trẻ châu Á
Cậu bé vàng của sáng tạo trẻ châu Á

16 tuổi, đang là học sinh lớp 11A3 của trường THPT Lạng Giang số 2 (huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang), Nguyễn Văn Hoan đã sở hữu tấm Huy chương vàng “Triển lãm sáng tạo khoa học công nghệ trẻ châu Á” .

Thứ hai, 08/12/2014 - 07:29

Học nghề ở trường phổ thông: Quá hình thức!
Học nghề ở trường phổ thông: Quá hình thức!

Nhiều học sinh cho biết học xong nghề thì kiến thức cũng quên hết nên chẳng ứng dụng được gì vào cuộc sống.

Thứ hai, 08/12/2014 - 07:25

Học sinh, sinh viên Đà Nẵng thi viết về Hoàng Sa
Học sinh, sinh viên Đà Nẵng thi viết về Hoàng Sa

(Dân trí) - Chiều 7/12, tại Bảo tàng Đà Nẵng đã diễn ra lễ tổng kết Ngày hội Sử học Đà Nẵng 2014 và trao giải cuộc thi “Viết về huyện đảo Hoàng Sa thân yêu”.

Chủ nhật, 07/12/2014 - 06:12

Huy chương Nobel được bán với giá cao kỷ lục
Huy chương Nobel được bán với giá cao kỷ lục

Tờ The New York Times đưa tin, ngày 4/12 vừa qua, tấm huy chương của giải Nobel được trao cho nhà nghiên cứu 86 tuổi người Mỹ, James Watson với công trình nghiên cứu khám phá cấu trúc ADN năm 1962, vừa được bán với giá gần 4,8 triệu đô trong một cuộc đấu giá ở New York, Mỹ.

Chủ nhật, 07/12/2014 - 11:20

 Bộ GD-ĐT giải thích về “độ khó” của việc dạy tích hợp, liên môn
Bộ GD-ĐT giải thích về “độ khó” của việc dạy tích hợp, liên môn

(Dân trí) - Một trong những điểm quan trọng của đổi mới căn bản toàn diện GD-ĐT là nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng tích hợp, liên môn là một trong những vấn đề cần ưu tiên. Tuy nhiên, hiện nay nhiều giáo viên than khó, vẫn chưa hiểu thế nào là dạy tích hợp, liên môn.

Chủ nhật, 07/12/2014 - 11:08

Giúp giáo viên Văn “hút hồn” học sinh bằng khả năng đọc, diễn đạt
Giúp giáo viên Văn “hút hồn” học sinh bằng khả năng đọc, diễn đạt

Nhận định hiện nay, không ít giáo viên khi dạy Văn rất hiếm khi đọc văn bản, thầy Nguyễn Văn Song - Trường THPT Phù Cừ (Hưng Yên) cho rằng,việc đọc văn bản văn học của người thầy trên lớp rất quan trọng.

Chủ nhật, 07/12/2014 - 07:26

ĐÁNG QUAN TÂM
Thăm làng tiến sĩ ở xứ dừa
Thăm làng tiến sĩ ở xứ dừa

(Dân trí) - Xã Vĩnh Hòa (Ba Tri, Bến Tre) nổi tiếng là xã khuyến học với nhiều tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân đóng góp lớn cho xã hội. Điều đặc biệt là nhiều gia đình quyết cho con cái chữ chứ không cho tài sản hay ruộng đất nên càng nhiều "ông cử, bà cử" đỗ đạt thành tài.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 01:54

Cô sinh viên khiếm thị chế tạo máy đếm tiền phát ra tiếng nói
Cô sinh viên khiếm thị chế tạo máy đếm tiền phát ra tiếng nói

Từng đặt chân đến nhiều quốc gia, nữ sinh 19 tuổi, Lê Hương Giang (sinh năm 1995) có ước muốn trở thành chuyên gia tâm lý để giúp đỡ học sinh khiếm thị trên toàn thế giới.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 07:44

Nguyên giám đốc Sở GD-ĐT xin nghỉ hưu sớm đi học Tiến sỹ
Nguyên giám đốc Sở GD-ĐT xin nghỉ hưu sớm đi học Tiến sỹ

(Dân trí) - "Tôi nghĩ dù mình lớn tuổi nhưng đi học vẫn có lợi cho mình, giúp mình thỏa khát khao tìm hiểu tri thức mới... Điều tâm đắc nhất khi bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ đó là tôi muốn nhắc nhở con cháu mình phải học và học thật, học nữa” - tâm sự của thầy Nguyễn Hữu Hạnh, nguyên giám đốc Sở GD-ĐT Kiên Giang.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 07:28

3 trường đại học đào tạo chuyên sâu lĩnh vực Năng lượng nguyên tử
3 trường đại học đào tạo chuyên sâu lĩnh vực Năng lượng nguyên tử

(Dân trí) - Văn phòng Chính phủ vừa truyền đạt kết luận của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam tại phiên họp Ban chỉ đạo quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, chuẩn bị lực lượng phục vụ dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 06:23

Triển vọng nào cho sinh viên theo học ngành Công nghiệp sáng tạo?
Triển vọng nào cho sinh viên theo học ngành Công nghiệp sáng tạo?

Như cái tên của mình, công nghiệp sáng tạo là một khái niệm rộng, bao gồm các ngành sử dụng chất xám, năng lượng sáng tạo của con người. Những ngành này mở ra nhiều cơ hội cho những bạn trẻ có cá tính, có niềm đam mê và hoài bão theo đuổi ước mơ và sự nghiệp của mình.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 06:00

Nhật Bản tích cực hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực hạt nhân
Nhật Bản tích cực hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực hạt nhân

(Dân trí) - Phát biểu tại buổi lễ Kỷ niệm 4 năm chương trình hợp tác giữa Trường Đại học Điện lực và Công ty Công nghiệp nặng Mitsubishi, chương trình đào tạo kỹ sư ngành Điện hạt nhân ngày 5/12, ông Michio Daito, Tham tán Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam cho biết: “Chính phủ Nhật Bản sẽ tích cực hợp tác hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực ngành hạt nhân”.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 10:20

Đề Văn thi vào lớp 10 thay đổi theo hướng mở
Đề Văn thi vào lớp 10 thay đổi theo hướng mở

(Dân trí) - Đề thi môn Ngữ Văn vào lớp 10 ở TPHCM năm học 2015 - 2016 đặt ra yêu cầu vận dụng cao chiếm 70 - 80% trên tổng số bài thi.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 09:31

“Con nợ mẹ một bữa cơm mừng sinh nhật”
“Con nợ mẹ một bữa cơm mừng sinh nhật”

Ngày 2/12, sau 23 tiếng tuyên bố tuyệt thực, thủ lĩnh sinh viên biểu tình Hoàng Chí Phong đã đăng lên tài khoản Facebook của mình bức thư vô cùng cảm động để công khai xin lỗi mẹ, vì đã lỡ hẹn không thể ăn bữa cơm mừng sinh nhật mẹ cùng gia đình.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 09:25

Ban Giáo dục báo Dân trí ra mắt “Nhịp cầu kết nối”
Ban Giáo dục báo Dân trí ra mắt “Nhịp cầu kết nối”

(Dân trí) - Nhằm đẩy mạnh sự tương tác giữa bạn đọc với ban Giáo dục báo điện tử Dân trí, bắt đầu từ ngày 5/12/2014, ban Giáo dục ra mắt “Nhịp cầu kết nối” để phản hồi những đơn thư phản ánh về các vấn đề giáo dục trong tuần.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 04:15

Thầy trò góp tiền hỗ trợ nữ sinh bị bệnh hiểm nghèo
Thầy trò góp tiền hỗ trợ nữ sinh bị bệnh hiểm nghèo

(Dân trí) - Với mong muốn tiếp thêm nghị lực cho cô học trò Nguyễn Thị Ngọc Hà không may bị mắc bệnh ung thư máu, thầy trò Trường THPT Lục Ngạn số 2 (huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang) cùng Hội Phụ huynh học sinh đã ủng hộ em tổng số tiền 14,5 triệu đồng.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 04:01

Tạm dừng mở một số ngành Y, Dược để nâng cao chất lượng đào tạo
Tạm dừng mở một số ngành Y, Dược để nâng cao chất lượng đào tạo

(Dân trí) - Trao đổi với PV Dân trí vì sao tạm dừng mở một số ngành trong lĩnh vực y tế như Y đa khoa, Răng hàm mặt, Y học cổ truyền ở trình độ ĐH và Dược ở trình độ ĐH và CĐ tại các trường đa ngành không thuộc khối chuyên ngành Y, Dược, lãnh đạo Bộ GD-ĐT khẳng định: “Để nâng cao chất lượng đào tạo”.

Thứ sáu, 05/12/2014 - 03:05

Tuyển sinh 2015: Thí sinh tự do dự thi thế nào?
Tuyển sinh 2015: Thí sinh tự do dự thi thế nào?

(Dân trí) - Tuyển sinh 2015, thí sinh dự do dự thi như thế nào? Điểm thi như thế nào để đỗ vào ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐH QGHN? trường ĐH Y Dược TP.HCM có xét học bạ không? Muốn thi liên thông thì dự thi ở cụm thi nào? Khối A có cần thi tiếng Anh? Dự thi cả khối A và C có phải thi 6 môn?

Thứ sáu, 05/12/2014 - 02:30