Chuyện chưa kể về chuyến bay lịch sử vào vũ trụ của hai nước Việt - Nga

Chuyến bay biểu tượng của ý chí và khát vọng vươn lên

Sáng 10/4, trong gian trưng bày chuyên đề Chuyến bay Liên hợp 37- Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko cùng Trung tướng Anh hùng Phạm Tuân nhìn ngắm lại những hiện vật gắn với sự kiện lịch sử khi lần đầu tiên một người Việt Nam cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô thực hiện sứ mệnh ngoài không gian.

Theo ông Gennady Bezdetko, chuyến bay trên tàu Soyuz-37 năm 1980 là một cột mốc quan trọng trên hành trình loài người chinh phục các vì sao. Đây là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị và hợp tác chặt chẽ giữa hai quốc gia và hai dân tộc Việt - Nga.

Lần đầu tiên, một đại diện của Việt Nam - một đất nước khi đó vẫn chưa kịp hàn gắn những vết thương do chiến tranh để lại - đã bay vào quỹ đạo gần Trái Đất cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko trong khuôn khổ chương trình Intercosmos.

Sự kiện này đã gây tiếng vang lớn trên toàn thế giới. Báo chí nước ngoài khi đó đã đăng tải dòng tiêu đề ấn tượng như “Người anh hùng bắn rơi “pháo đài bay” B-52 của Mỹ - nay đang bay trong vũ trụ!”. Hai tiếng Việt Nam được nhiều quốc gia biết đến bởi thành tựu chinh phục không gian.

Chia sẻ thêm, đại diện Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga, ông Efimenko Andrey Ruslanovich nhấn mạnh, chuyến bay Soyuz 37 không chỉ là một thành tựu khoa học - công nghệ, mà còn là “biểu tượng vĩnh cửu của niềm tin giữa hai dân tộc”.

Chuyến bay lịch sử ấy “được dệt nên từ tình hữu nghị chân thành, được tôi luyện qua đấu tranh và xây dựng hòa bình”, qua đó trở thành minh chứng sống động cho sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, nay là Liên bang Nga.

Hình ảnh phi công Phạm Tuân - từ một người lính trong chiến tranh - tiếp tục chinh phục “mặt trận” không gian đã trở thành biểu tượng của ý chí và khát vọng vươn lên.

Theo ông, sự kiện này cần được nhìn nhận trong dòng chảy lớn của lịch sử chinh phục không gian của nhân loại - bắt đầu từ cột mốc ngày 12/4/1961 - khi phi hành gia Yuri Alekseyevich Gagarin thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên quanh Trái Đất trên tàu Vostok 1.

 “Ngày này từ lâu đã vượt ra ngoài biên giới nước Nga, trở thành niềm tự hào chung của toàn nhân loại”, ông nói.

 “Từ tàu vũ trụ, tôi thấy Tổ quốc ta đẹp vô cùng”

Ôn lại những kỷ niệm trong chuyến bay vào vũ trụ cách đây 46 năm, Trung tướng Phạm Tuân không giấu được sự bồi hồi.

Trong phút xúc động, ông nhắc đến những kỳ vọng về khoa học vũ trụ của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người gặp gỡ với Anh hùng phi công vũ trụ Liên Xô Gherman Titov (phi hành gia thứ hai của nhân loại bay vào vũ trụ) năm 1962.

Người đã căn dặn cán bộ khoa học và giảng dạy Việt Nam phải ra sức nghiên cứu, học tập khoa học tiên tiến của Liên Xô, đồng thời tiên đoán, trong tương lai, Việt Nam sẽ có đại diện bay vào vũ trụ.

Gần 20 năm sau, Trung tướng Phạm Tuân đã đại diện cho người Việt Nam tham dự chương trình vũ trụ quốc tế và trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. 

“Tôi cảm thấy rất tự hào khi được giao thực hiện một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh đặc biệt. Khi ấy, đất nước vừa thống nhất, còn rất nhiều khó khăn, song Đảng, Nhà nước quyết tâm gửi người tham dự chương trình để thể hiện tinh thần của Việt Nam, không chỉ anh dũng chiến đấu giải phóng dân tộc mà còn có khả năng cùng với các nước xã hội chủ nghĩa bước vào những đỉnh cao của khoa học công nghệ đó là khoa học vũ trụ”, ông chia sẻ.

Trung tướng Phạm Tuân cũng cho biết, khoảnh khắc đầu tiên bay vào vũ trụ là một trải nghiệm khó quên. Ít phút sau khi tàu rời Trái Đất, trời từ ban đêm đã chuyển sang ban ngày.

Trong 8 ngày trên chuyến tàu vũ trụ, ông có thói quen ngồi bên cửa sổ ngắm khoảng không bao la. Con tàu cứ thế lướt qua đại dương, qua châu Phi, châu Mỹ rồi về châu Á. Một vòng bay 90 phút, hết ngày lại đến đêm.

Khi con tàu bay gần tới lãnh thổ Việt Nam, 3 phi công người Nga tìm cho Phạm Tuân một cửa sổ thuận lợi nhất để ông ngắm được Thủ đô, đất nước Việt Nam. Trời có mây loáng thoáng, tuy nhiên ông vẫn định vị được vị trí của đất nước mình. Bờ biển Việt Nam hiện lên. “Tôi nhìn thấy Tổ quốc ta đẹp vô cùng”, ông nhớ lại. 

Theo Trung tướng Phạm Tuân, ngày thứ ba của chuyến du hành, ông và các phi công đưa các kỷ vật mang theo để làm các thủ tục chứng nhận ở trong vũ trụ. Đặc biệt cờ Tổ quốc Việt Nam đã bay trong vũ trụ. 

Những kỷ vật ông mang vào không gian khẳng định, Việt Nam là một quốc gia độc lập, tự do, có truyền thống yêu nước nồng nàn, với sự mở đường của lãnh tụ thiên tài, cả dân tộc đã giành thắng lợi và nỗ lực phát triển khoa học hiện đại.

Một số hiện vật được Trung tướng Phạm Tuân mang khi bay vào vũ trụ (Ảnh: Phạm Hồng Hạnh).

Trung tướng Phạm Tuân nhấn mạnh, chuyến bay mang hai ý nghĩa lớn. Trước hết là ý nghĩa chính trị, góp phần củng cố và tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa Việt Nam và Liên Xô, cũng như các nước xã hội chủ nghĩa.

Bên cạnh đó, chuyến bay còn mở ra cơ hội để các nhà khoa học trong nước tiếp cận với lĩnh vực hoàn toàn mới. “Đây là bước khởi đầu để chúng ta hiểu được tầm quan trọng của khoa học vũ trụ, từ đó từng bước phát triển con người, thiết bị và năng lực nghiên cứu. Phát triển khoa học công nghệ, tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm là con đường đúng đắn và sẽ phục vụ hiệu quả cho phát triển kinh tế - xã hội”, ông nói.