Góc nhìn chuyên gia

Nghĩ về tương trợ xã hội và từ thiện

Tương trợ và từ thiện không đủ để cho dân tình sống tốt. Cái cần bây giờ là phải tranh đấu loại trừ từng yếu tố một trong danh sách cần cho sức khỏe xã hội của dân tình.


Minh họa: Ngọc Diệp

Minh họa: Ngọc Diệp

Sau khi đọc phần đầu của bài này, hai bạn đọc hỏi tôi có bao giờ “làm” từ thiện hay không. Tôi có thể kín đáo, bào vệ cuộc sống riêng tư và giữ im lặng. Nhưng bạn đọc đã hỏi thì xin trả lời rằng “có” – những hành động âm thầm như đại đa số những người làm “công tác” thiện nguyện. Trừ một lần, có lên báo chí, dù không muốn…

http://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/tam-long-dang-tran-trong-cua-mot-tri-thuc-kieu-bao-1307768379.htm

Khái niệm tương trợ là một trong những chữ đầu tiên mà Durkheim dùng. Người với người sống trong xã hội thì tương trợ là điều dĩ nhiên, là điều cần thiết cho trường tồn và cho sinh hoạt thuận hòa của xã hội. Tương trợ đi cùng với chất keo xã hội, gắn liền các thành nhân với nhau.

Emile Durkheim (1858-1917) phân biệt tương trợ máy móc và tương trợ cấu trúc.

De la division du travail social. NXB Presses Universitaires de France, lần đầu in năm 1893.

Tương trợ máy móc: trong những xã hội cổ truyền, ít phân công, một người có thể đảm đương nhiều vai trò. Tổ chức cộng đồng còn dựa trên sự liên hệ giữa cá nhân với cá nhân, có yếu tố tình cảm, ít nhất là ý thức cùng là thành viên của cộng đồng. Thí dụ như một họ tộc, người này phải giúp người kia. Tương trợ là một bổn phận.

Tương trợ cấu trúc : Trái lại, các xã hội công nghiệp được cấu trúc dựa trên những phân công rõ ràng. Mỗi cá nhân có một hay những vai trò cùng với chỗ đứng nhất định trong cấu trúc. Ở đây quyền lợi đi đôi với nghĩa vụ. Sự tương trợ là tương trợ xã hội, được dự trù sẵn bởi cấu trúc tổ chức và sinh hoạt của xã hội. Đặt trên lý, trên luật chứ không trên tình.

“Máu chảy ruột mềm” hay “Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng” thể hiện sự tương trợ máy móc. Bổn phận phụng dưỡng cha mẹ già cũng được xếp vào thể loại tương trợ này.

Bảo hiểm xã hội, trợ cấp bệnh hoạn, trợ cấp thất nghiệp, … là những hình thức tương trợ cấu trúc. Tất cả cộng đồng đều chung sức đóng góp cho người có nhu cầu chứ không đích danh A hay B phải giúp X hay Y. Đóng góp là đóng góp qua thuế hay đóng vào các quĩ bảo hiểm.

Đó là nói về vĩ mô.

Trên vi mô, khái niệm tương trợ vẫn hiện hữu trong mọi xã hội, kể cả ở Âu Tây.

Tương trợ nằm trong định nghĩa của liên hệ và bao gồm khái niệm vay trả – có đi có lại, hai chiều – Giúp người hôm nay vì khi ta cần sẽ có người giúp ta. Như tương trợ giữa các thế hệ, tương trợ vùng miền, giữa các dân tộc, … Những hình thức tương trợ này được thể hiện cụ thể nhất khi có biến cố, thiên tai, chiến tranh…

Từ thiện là một chuyện khác.

Khởi thủy, từ thiện là một giá trị tôn giáo.

Cũng như bên ta “Thương người như thể thương thân” hay “Thấy người hoạn nạn thì thương”. Giá trị tôn giáo ở đây là theo Thiên chúa giáo – và giá trị này vẫn hiện hành, cho những người theo đạo - dù xã hội Âu Tây đã thành công nghịệp từ lâu. Từ thiện trong nghĩa này là giúp đỡ người cơ nhỡ vì lòng bác ái chứ không phải vì bổn phận (và người được giúp đỡ có thể cảm thấy bị tổn thương vì cái lòng bác ái đó).

Nghĩa thứ hai của từ thiện là để giải quyết một phần những bất công của xã hội - cũng là người nhưng có hố sâu phân cách người giàu và người nghèo. Giúp người kém may mắn hơn ta là cốt làm vơi bớt cái hố phân cách đó.

Nhưng khi các cá nhân phải đứng ra làm cái việc vĩ mô - làm giảm bất công giữa nghèo và giàu thì đó chính là dấu hiệu của một tổ chức xã hội không hoàn hảo, vì việc ấy là công việc của xã hội. Nếu xã hội tổ chức tốt hơn thì theo nguyên tắc ai cũng phải như ai, tương trợ xã hội đủ để không cần công tác từ thiện.

Đó là chuyện lý thuyết. Lý thuyết này đúng một phần.

Tại một số nước Tây Âu, thuế trên lợi tức nặng lại còn thuế trên tài sản và sau cùng thuế trên gia tài thừa hưởng, có khi đến 90% gia sản giữa những ngưởi không có liên hệ huyết thống chẳng hạn.

Tức là xã hội tổ chức để giảm thiểu hố giàu - nghèo. Với những thuế thu hoạch được, các nước cấp lợi tức tối thiểu để ai cũng có phương tiện sinh sống.

Thế nhưng vẫn có người nghèo, vẫn có người vô gia cư…vì những hoàn cảnh đặc thù, vì trăm ngàn lý do, bất công xã hội vẫn còn đó. Thế nên có những Hội lo chỗ ở vào mùa đông cho người vô gia cư, những Ngân hàng lương thực, những Tiệm ăn của trái tim. Trong giới hạn đó, vẫn còn công tác từ thiện.

Có một đặc điểm: công tác từ thiện này, đa phần, không là công việc của một người hay của một nhóm nhỏ, mà là công việc của một tổ chức có thừa nhận pháp lý, có nội qui sinh hoạt và có kiểm toán sổ sách.

Cá nhân vẫn có thể “làm” từ thiện, bằng cách chuyển tiền cho các tổ chức ấy, hoặc góp công làm thiện nguyện giúp sinh hoạt các tổ chức, hay thường ngày hơn nữa, mở hầu bao đưa ít tiền cho một nghệ sĩ hát hay đàn ở góc phố, chốn đông người qua lại.

Triết lý mà nói, người nhận giúp đỡ không phải “thụ ân” người đi từ thiện, họ thực thi quyền được giúp đỡ, nhưng họ vẫn không sống tốt.

Cái chính là phải làm sao loại trừ được sự nghèo khổ.

Sự nghèo khổ

Thế nào là mức nghèo

Theo các nhà quản lý thì rất giản dị. Một người được xem như nghèo khi người ấy có lợi tức kém hơn 50% của mức lợi tức bậc trung - revenus médians mà lợi tức bậc trung là mức ranh giới chia dân tình ra hai phẩn: 50% dân số có nhiều lợi tức hơn mức đó và 50% còn lại thì “nghèo” hơn mức đó.

Cách tính này thuần toán học và theo dân số.

Tiếp theo cách phân chia này thì người giàu có lợi tức cao hơn 200% (= gấp đôi ) của mức bậc trung, tức là gấp 4 lần mức nghèo.

Thông thường ở các nước Âu Mỹ, 10% dân số thuộc hạng giàu - còn 1% thì thuộc hạng cực giàu, những người trong danh sách của Forbes chẳng hạn. Trái lại, khoảng 10% dân số sống dưới mức nghèo.

Thu nhập bình quân trên đầu người khác lợi tức bậc trung vì thu nhập bình quân là con số có được khi đem chia tất cả những sản lượng quốc gia cho số người trong nước. Thông thường thu nhập bình quân cao và cao hơn nhiều so với lợi tức bậc trung.

Theo Ngân hàng quốc tế thì thu nhập bình quân của Việt Nam, năm 2015 là5730$/người/năm

http://donnees.banquemondiale.org/indicateur/NY.GNP.PCAP.PP.CD

Cho các nước đang phát triển, thì Ngân hàng thế giới định nghĩa người nghèo là người không có được 1,25$ / ngày/ người cho năm 2002 - hiện có lẽ khoàng 2$/ngày/người.

Nhưng bên cạnh định nghĩa dựa trên lợi tức còn có định nghĩa nghèo đa chiều (MPI theo tiếng Anh) bao gồm đến 10 tiêu chỉ như tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh,, tỉ lệ trẻ suy dinh dưỡng, thất học, hay những điều kiện sống như có nước sạch để sinh hoạt, nhà ở, nhà vệ sinh, tiếp cận dịch vụ sức khỏe, ….Nhiều khi dân tình thoát nghèo vẫn chưa sống tốt. Well Being hay Quality of Life – Nghiên cứu nghèo không thể tách rời nghèo và khổ. Chính vì thế mà chỉ số ISS Indice de Santé Sociale hay ISH Index of Social Health – Chỉ số sức khỏe xã hội – ra đời.

http://iisp.vassar.edu/ish.html

Chỉ số này bao gồm nhiều yếu tố khác nhau của những nhóm khác nhau trong xã hội - trẻ con, thiếu niên, người trưởng thành, người già và những chi tiết thuộc môi trường xã hội.

Các chi tiết được “đánh giá” từ 0 tới 100 - 0 là tình huống tệ nhất.

Đọc xuyên qua các yếu tố này ta có thể thấy, chẳng hạn, vấn đề bạo lực với trẻ, vấn đề tự tử của thanh thiếu niên, thất nghiệp, bảo hiểm xã hội, sự nghèo khó của người cao tuổi, bạo hành trong xã hội dưới mọi hình thức, tác hại của nghiện rượu …

Từ 1973, các nghiên cứu theo các tiêu chỉ trên cho thấy là dân tình tại các nước phát triển sống “khổ” hơn, so với quá khứ.

Có nghĩa là tương trợ và từ thiện không đủ để cho dân tình sống tốt. Cái cần bây giờ là phải tranh đấu loại trừ từng yếu tố một trong danh sách cần cho sức khỏe xã hội của dân tình.

Đó là thách đố cho các nhà quản lý và các nhà chính trị của thế kỷ thứ XXI.

Nguyễn Huỳnh Mai

MỚI NHẤT
Nghĩ về thác hoa tươi cao nhất Việt Nam ở Đồng Tháp
Nghĩ về thác hoa tươi cao nhất Việt Nam ở Đồng Tháp

Đến bao giờ căn bệnh háo danh không còn tái diễn trên một vùng đất còn nghèo?

Thứ tư, 18/01/2017 - 06:23

Bàn thêm về cuộc thi tìm giải pháp chống ùn tắc giao thông tại Hà Nội
Bàn thêm về cuộc thi tìm giải pháp chống ùn tắc giao thông tại Hà Nội

Ba điều không hợp lý trong cuộc thi này

Thứ ba, 17/01/2017 - 02:13

Tết đến gần lại canh cánh nỗi lo thực phẩm bẩn
Tết đến gần lại canh cánh nỗi lo thực phẩm bẩn

Còn ít ngày nữa là đến Tết Nguyên đán, đây là thời điểm nhu cầu tiêu dùng các mặt hàng thực phẩm tươi sống, bánh kẹo, bia rượu, nước giải khát của người dân rất cao, nên là cơ hội cho những “điểm đen” cho nạn thực phẩm hoành hành.

Thứ hai, 16/01/2017 - 12:00

Nghĩ về con Rồng Hải Phòng
Nghĩ về con Rồng Hải Phòng

Chúng ta trước khi phê phán một điều gì cũng cần phải có sự công tâm, công bằng một chút. Cần xem xét sự vật hiện tượng đó ở nhiều góc cạnh. Nói vậy bởi có rất nhiều vấn đề hệ lụy kéo theo, nhất là hệ lụy của “hiệu ứng số đông”.

Chủ nhật, 15/01/2017 - 05:51

Hoan hô Kiểm lâm Mèo Vạc!
Hoan hô Kiểm lâm Mèo Vạc!

Cuộc chiến chống lâm tặc đang cần sự nghiêm minh trong thực thi công vụ của các lực lượng chức năng. Nên nhớ, cái thớt không từ trên trời rơi xuống, một cái thớt thôi, cũng đủ đốn ngã một cây nghiến, mà đường kính của nó những 40, 50cm cơ đấy!

Thứ sáu, 13/01/2017 - 09:00

Công tác bổ nhiệm cán bộ rõ ràng đang có vấn đề
Công tác bổ nhiệm cán bộ rõ ràng đang có vấn đề

Do đó, công tác Nội vụ cần phải quyết tâm đổi mới, tiên phong vì mục tiêu một Chính phủ hành động, kiến tạo, liêm chính.

Thứ tư, 11/01/2017 - 07:00

Xử lý kịp thời những kẻ xuyên tạc, bịa đặt
Xử lý kịp thời những kẻ xuyên tạc, bịa đặt

Trước những thông tin xuyên tạc, bịa đặt, vu khống của một số phần tử phản động xuất hiện trên mạng xã hội thời gian gần đây, nhất là những thông tin liên quan đến một số đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội, trên số ra ngày 9-1, Báo Quân đội nhân dân đã đăng bài "Nghiêm trị những hành vi vi phạm đạo lý và pháp lý". Sau khi bài báo đăng tải, rất nhiều bạn đọc đã thể hiện sự đồng tình với nội dung bài viết, đồng thời bày tỏ sự bức xúc và kiến nghị các cơ quan chức năng cần điều tra, kết luận và xử lý thích đáng những kẻ dựng chuyện, bịa đặt, lợi dụng tự do ngôn luận nói xấu các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội; chà đạp, xúc phạm danh dự cá nhân, reo rắc hoài nghi trong xã hội.

Thứ ba, 10/01/2017 - 03:48

Luật pháp phải vì con người, vì sự phát triển của gia đình và xã hội
Luật pháp phải vì con người, vì sự phát triển của gia đình và xã hội

Mấy ngày nay có những ý kiến không đồng tình về Dự thảo Bộ luật Lao động mới năm 2017 có hiệu lực vào năm 2018 ở nội dung thay đổi một số quyền lợi của lao động nữ .

Thứ ba, 10/01/2017 - 09:00

Phải chăng có lợi ích nhóm trong thay đổi quy hoạch để trục lợi?
Phải chăng có lợi ích nhóm trong thay đổi quy hoạch để trục lợi?

Đã đến lúc không thể để một số quan chức dễ dàng điều chỉnh quy hoạch khiến nó “băm nát thủ đô” như Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung phải thốt lên. Nếu không, nó vẫn vậy!

Thứ hai, 09/01/2017 - 11:44

Nghĩ về “Ngày Sinh viên học sinh  Việt Nam” 9/1
Nghĩ về “Ngày Sinh viên học sinh Việt Nam” 9/1

Đối với những ai từng cắp sách đến trường đều không thể quên tinh thần ngày 9/1, bởi đó không chỉ là ngày truyền thống học sinh sinh viên mà còn là ngày đánh dấu sự trưởng thành cả về nhận thức, hành động của tuổi trẻ với Tổ quốc.

Thứ hai, 09/01/2017 - 10:40

Quy hoạch là quy hoạch nào?
Quy hoạch là quy hoạch nào?

Gần đây dư luận nhân dân xôn xao về câu trả lời của Ông Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc thành phố Hà Nội: “Tất cả đều thực hiên theo đúng quy hoạch”.

Chủ nhật, 08/01/2017 - 11:08

Đâu chỉ có "xe của tôi"!
Đâu chỉ có "xe của tôi"!

Chủ trương khoán xe công là bước đi đầu tiên nhằm xóa đi cái tư tưởng lỗi thời đó, hạn chế bớt đặc quyền đặc lợi.

Chủ nhật, 08/01/2017 - 06:16

ĐÁNG QUAN TÂM
Liên hệ thầy - trò, quá khứ và hiện tại
Liên hệ thầy - trò, quá khứ và hiện tại

Thầy ở đó như người truyền cảm hứng, là người tin cậy, như một mẫu mực có thể, để trò có thêm động cơ học tập, để trò có chỗ dựa…Thầy làm tròn bổn phận giúp cho công việc của trò trôi chảy tốt hơn, dễ dàng hơn… Thầy khác máy tính là ở chỗ đó.

Thứ năm, 05/01/2017 - 12:00

Vụ cắt cỏ tốn 800 tỉ đồng: đã minh bạch nhưng … chưa đủ
Vụ cắt cỏ tốn 800 tỉ đồng: đã minh bạch nhưng … chưa đủ

Chủ tịch TP Hà Nội từng khẳng định, không thể chấp nhận việc hàng năm tốn hơn 800 tỉ đồng cho các dạng chi phí cắt cỏ. Mới đây, UBND TP Hà Nội vừa đưa ra quy định rất cụ thể số lần cắt cỏ, số lần tưới nước cho từng loại cỏ, mức giá để duy trì cây cảnh, thảm cỏ trong một tháng là minh bạch. Tuy nhiên, nếu như …

Thứ tư, 04/01/2017 - 11:43

Nghĩ về báo chí phải phát triển chuyên nghiệp và hiện đại
Nghĩ về báo chí phải phát triển chuyên nghiệp và hiện đại

Ngày 01/01/2017 Luật Báo chí sửa đổi chính thức có hiệu lực, đây không chỉ là hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động báo chí mà còn tạo đà vững chắc và cụ thể cho việc phát triển báo chí trong giai đoạn tới.

Thứ ba, 03/01/2017 - 02:49

Bạn bè tiếc tôi đã chọn nhầm nghề
Bạn bè tiếc tôi đã chọn nhầm nghề

(Dân trí) - Ngay cả 10 đội bóng quốc gia hàng đầu thế giới hiện nay mà FIFA vừa xếp hạng có sang đá ở sân Mỹ Đình - Hà Nội cũng sẽ phải thua đậm đội bóng nước ta thôi

Thứ hai, 02/01/2017 - 09:00

Không khởi tố vụ án, hậu quả sẽ càng xấu hơn
Không khởi tố vụ án, hậu quả sẽ càng xấu hơn

Ai đã nghiêm túc thực hiện nghiêm túc, quyết liệt Nghị quyết Trung ương 4 và ai không.?!

Thứ sáu, 30/12/2016 - 09:22

Nghĩ về sai phạm của tập đoàn Mường Thanh
Nghĩ về sai phạm của tập đoàn Mường Thanh

Phải chăng khi người ta nghèo thì cái gì họ cũng sợ, nhất là sợ luật pháp.. Người càng giàu họ chẳng sợ gì, kể cả luật pháp. Bởi, khi giàu có lắm tiền của, họ dễ vây bè kết cánh, có thế lực, có chống lưng.

Thứ năm, 29/12/2016 - 12:00

Bài  học truyền thông nhìn từ vụ Minh Béo
Bài học truyền thông nhìn từ vụ Minh Béo

Có phải, người hâm mộ Việt đã quá dễ dãi với những chiêu trò, ồn ào, sai lầm…của ngôi sao, và đẩy họ vào suy nghĩ “càng scandal càng nổi tiếng

Thứ ba, 27/12/2016 - 10:00

Không thể để tiền dân bị chi tiêu phung phí như thế
Không thể để tiền dân bị chi tiêu phung phí như thế

Văn phòng HĐND tỉnh Gia Lai bình quân mỗi ngày tiếp 1 đoàn với chi phí xấp xỉ 10 triệu đồng.

Chủ nhật, 25/12/2016 - 09:54

Cấm quà tết: lãnh đạo phải nêu gương
Cấm quà tết: lãnh đạo phải nêu gương

Làm sao để chỉ thị của Ban Bí thư và chỉ đạo của Thủ tướng về việc cấm quà cáp cấp trên trở thành hiện thực? Đây là câu hỏi "khó" nếu tình trạng trên bảo, dưới không nghe vẫn diễn ra

Chủ nhật, 25/12/2016 - 12:00

Giáng sinh Hà Nội -mùa của bất tận yêu thương!
Giáng sinh Hà Nội -mùa của bất tận yêu thương!

Một mùa Giáng sinh đang đến thật gần, gần đến mức người ta không chỉ nhìn thấy mà có thể chạm tay vào nó một cách rõ ràng. Ngay cả khi nhắm mắt lại người ta cũng cảm nhận rõ mùa Giáng sinh thật ngọt ngào

Thứ bảy, 24/12/2016 - 12:00

Mùa “yêu thương” lại về
Mùa “yêu thương” lại về

Thêm một mùa Giáng Sinh lại về và chúng ta hãy làm cho mỗi một mùa lễ Giáng Sinh có ý nghĩa và mục đích thật sự.

Thứ sáu, 23/12/2016 - 01:01

Đi vào vùng tâm lũ
Đi vào vùng tâm lũ

Thật khâm phục những người dân miền Trung trong khó khăn vẫn kiên cường bám trụ và không ngừng vươn lên tái thiết quê hương sau mỗi lần thiên tai bão lũ

Thứ năm, 22/12/2016 - 12:10