Người già loay hoay giữ số điện thoại đã gắn bó hàng chục năm

Sợi dây liên lạc quen thuộc bỗng thành nỗi lo

“Tuyết ơi, kiểm tra giúp mẹ xem cái sim đã chuẩn hóa thông tin như trên TV nói chưa, không mấy nữa khóa sim thì khổ”.

Bà Nguyễn Thị Bên đeo kính, nheo mắt nhìn vào màn hình điện thoại, chậm chạp lướt từng dòng tin tức để cố hiểu xem phải kiểm tra thông tin thuê bao ra sao. Ở tuổi 70, sống tại phường Việt Hưng, tỉnh Quảng Ninh, bà vẫn còn lúng túng với nhiều thao tác rất cơ bản trên điện thoại thông minh.

Ngày trước, bà chỉ quen dùng điện thoại bàn. Khái niệm điện thoại thông minh với bà từng rất xa lạ. Mãi gần chục năm trước, bà mới mua một chiếc điện thoại để tiện liên lạc. Nhờ con cháu chỉ dần từng chút, bà mới biết cách nghe máy, gọi điện. Những chức năng khác gần như nằm ngoài khả năng sử dụng của bà.

Khi mua SIM tại cửa hàng di động, bà cũng không biết “SIM chính chủ” là gì. Với bà, có một số điện thoại để nghe gọi đã là đủ. Hơn chục năm nay, chiếc điện thoại ấy vẫn chủ yếu phục vụ việc liên lạc. 

Gần đây, bà học thêm được cách xem video trên YouTube, nhưng nhắn tin thì vẫn chưa biết. Những thao tác như chuyển khoản ngân hàng hay xác minh thông tin với bà còn xa lạ hơn nữa.

“Mắt tôi kém, lại khó nhớ các bước. Cái gì không biết thì lại nhờ con cháu làm cho nhanh”, bà Bên nói.

Bởi vậy, trước thông tin nhiều thuê bao di động có nguy cơ bị khóa SIM nếu chưa cập nhật, chuẩn hóa thông tin theo quy định từ ngày 15/4, bà vẫn chưa rõ mình cần làm gì, càng không biết thuê bao của mình đã được chuẩn hóa hay chưa.

Cùng nỗi băn khoăn ấy, bà Trần Thị Thúy, 82 tuổi, ở phường Thanh Xuân, Hà Nội, cũng lúng túng khi được hỏi về việc chuẩn hóa thông tin thuê bao. Nghe phóng viên hỏi “bà đã chuẩn hóa thông tin liên hệ chưa, nếu không SIM có thể bị khóa”, bà chỉ đáp ngắn gọn: “Cô xem hộ tôi với. Tôi không biết làm thế nào”.

Khi được kiểm tra giúp, thuê bao của bà Thúy đã được chuẩn hóa. Con trai bà cho biết số điện thoại này đã được mua chính chủ từ nhiều năm trước, nhưng bản thân bà không nắm được các bước kiểm tra hay xác nhận thông tin.

Khó khăn của người cao tuổi trong tiếp cận công nghệ không còn là chuyện hiếm. Nhưng không phải ai cũng có con cháu ở cạnh để hỗ trợ kịp thời.

Ông Đoàn Văn Thùy, 70 tuổi, ở xã Ngũ Hùng, huyện Thanh Miện, Hải Dương, nay thuộc xã Thanh Miện, TP Hải Phòng, là một trường hợp như vậy. Số điện thoại ông đang dùng do con gái mua từ nhiều năm trước và đăng ký theo tên con.

“Tôi dùng số này chục năm rồi, bao nhiêu liên lạc đều nằm trong đó cả. Con gái gọi bảo đi đăng ký lại thông tin chính chủ nhưng tôi có biết dùng điện thoại đâu. Nghe gọi được là tốt lắm rồi. Tôi cũng ít dùng, chỉ thi thoảng lễ tết mới gọi cho anh em gần xa. Điểm giao dịch thì ở tận trung tâm thành phố, cách nhà hơn chục km, đi lại vừa tốn kém vừa bất tiện”, ông Thùy chia sẻ.

Con gái ông, chị Nhâm, cho biết chị từng tính đến chuyện mua cho bố một SIM mới đăng ký theo căn cước công dân hiện tại nếu SIM cũ bị khóa. Nhưng điều khiến gia đình lưỡng lự là ông Thùy tiếc số điện thoại đã dùng nhiều năm, gắn với nhiều mối liên hệ quen thuộc.

Trong khi đó, chị đi làm xa nên cũng không thể thường xuyên ở bên để hỗ trợ bố làm các thủ tục cần thiết.

Cùng chung cảnh ngộ, bà Bùi Thị Liên (69 tuổi) ở Thanh Xuân, Hà Nội ngỡ ngàng khi số điện thoại mình dùng từ 22 năm trước, khi kiểm tra thuê bao, kết quả "trả về" lại đứng tên một người hoàn toàn xa lạ. 

"Tôi chỉ biết mua SIM ở nhà mạng, số điện thoại của tôi dùng hơn 20 năm, việc quản lý thông tin thuê bao là việc của nhà mạng. Điều này cho thấy nhà mạng quản lý SIM rất lỏng lẻo", bà Liên nói.

Loay hoay đồng bộ theo các hướng dẫn trên mạng cả buổi không được, bà Liên đành bắt xe ôm ra cửa hàng ngồi trực chờ, mất thêm 1 buổi xếp hàng nữa chiếc SIM dùng 22 năm mới về được tên chính chủ.

Chủ trương cần thiết nhưng khoảng cách thực tế vẫn còn

Từ ngày 15/4, nhiều thuê bao di động có nguy cơ bị khóa SIM nếu chưa cập nhật, chuẩn hóa thông tin theo quy định. Đây là quy định mới theo Thông tư 08/2026/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, nhằm siết chặt quản lý thuê bao, xử lý tình trạng SIM rác, SIM đăng ký sai thông tin và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dùng.

Trên thực tế, chủ trương này nhận được sự đồng tình từ nhiều người dân, nhất là trong bối cảnh các cuộc gọi lừa đảo, tin nhắn rác và tình trạng sử dụng SIM không chính chủ vẫn còn diễn biến phức tạp.

Theo chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, một lỗ hổng lớn từng tồn tại là việc xác thực sinh trắc học trước đây thường chỉ được thực hiện một lần tại thời điểm đăng ký mới SIM, nhưng chưa gắn chặt với toàn bộ vòng đời sử dụng của SIM.

Chính khoảng trống này khiến không ít SIM không chính chủ, thậm chí SIM rác, vẫn tiếp tục tồn tại và lưu thông trên thị trường dù đã qua bước xác thực ban đầu.

Bên cạnh đó, các yêu cầu kỹ thuật đối với việc xác thực sinh trắc học trong giai đoạn trước cũng chưa được chuẩn hóa ở mức tối thiểu bắt buộc. Mỗi doanh nghiệp viễn thông lựa chọn một giải pháp công nghệ và quy trình triển khai khác nhau, dẫn tới chất lượng xác thực không đồng đều.

Theo ông Sơn, khi chất lượng xác thực còn chênh lệch, sinh trắc học chưa thể trở thành một hàng rào kỹ thuật đủ mạnh để loại bỏ triệt để SIM rác.

Ở góc độ quản lý, việc chuẩn hóa thông tin thuê bao vì thế là cần thiết. Nhưng từ chủ trương đến thực tế vẫn còn một khoảng cách đáng kể. Khi những người ít khả năng tự bảo vệ mình trước lừa đảo lại chính là nhóm gặp nhiều trở ngại nhất trong việc tự chuẩn hóa thông tin.

Không thể để người yếu thế bị bỏ lại trong quá trình số hóa

Với người trẻ, việc kiểm tra hay chuẩn hóa thông tin thuê bao có thể chỉ mất vài phút trên điện thoại. Nhưng với nhiều người già, đó có thể là cả một quá trình loay hoay, phụ thuộc, thậm chí bất lực.

Họ có thể không đọc được tin nhắn hướng dẫn, không nhớ SIM đã từng đăng ký bằng giấy tờ của ai. Họ sợ thao tác sai, sợ mất liên lạc với con cháu. Có người ở một mình, có người con cái đi làm xa, có người dùng điện thoại phổ thông nên càng khó tiếp cận các bước xác thực mới...

Một chiếc SIM vốn chỉ là vật rất nhỏ, nhưng với nhiều người lớn tuổi, đó là số điện thoại đã theo họ hàng chục năm, gắn với con cháu, hàng xóm, bệnh viện, thậm chí là những cuộc gọi hiếm hoi trong các dịp lễ tết.

Khi bị đặt trước nguy cơ gián đoạn liên lạc, nỗi lo của họ không nằm ở một thủ tục hành chính đơn thuần, mà là nỗi sợ bị hụt ra khỏi nhịp sống đang ngày một số hóa.

Chủ trương làm sạch dữ liệu thuê bao, chặn SIM rác, giảm lừa đảo là điều cần thiết và khó có thể trì hoãn. Nhưng để chủ trương ấy đi vào cuộc sống một cách trọn vẹn, các nhà mạng cần ra những chính sách ưu tiên người già, người yếu thế trong việc đồng bộ, cập nhật thông tin thuê bao - điều đáng lẽ cần phải làm chặt chẽ ngay từ lúc phát triển thuê bao, bán SIM mới ra thị trường.