Đứng tên vay giúp cô ruột 4 tỷ đồng, cháu gánh nợ kép gần 10 tỷ đồng

Một tình huống pháp lý được luật sư Nguyễn Thụy Bảo Ân (Đoàn luật sư TPHCM) chia sẻ khiến nhiều người giật mình, khi chỉ vì tin tưởng người thân, một người đàn ông đã rơi vào cảnh nợ nần chồng chất.

Theo nội dung câu chuyện, cuối tháng 10/2025, bà A. (TPHCM) sở hữu một căn nhà  nhưng do đang có nợ xấu nên không thể vay ngân hàng. Người này nhờ anh B. (người cháu ruột) đứng tên tài sản để vay giúp số tiền 4 tỷ đồng.

Đổi lại, bà A. cam kết sẽ tự trả lãi, nếu xảy ra rủi ro sẽ xử lý tài sản để trả nợ, không làm ảnh hưởng đến người cháu.

Tin tưởng cô, anh B. đồng ý đứng tên tài sản và ra ngân hàng vay 4 tỷ đồng.

Tuy nhiên, chỉ sau một tháng, bà A. bất ngờ "biến mất". Để tránh bị liệt vào nhóm nợ xấu, anh B. phải tự bỏ tiền đóng lãi ngân hàng trong nhiều tháng.

6 tháng sau, bà A. bất ngờ quay lại và đề nghị bán nhà để xử lý khoản nợ. Người này cho biết đã có người mua với giá 6 tỷ đồng, đặt cọc trước 3 tỷ đồng, đồng thời nhờ anh B. đứng ra ký hợp đồng và nhận tiền cọc do là người đứng tên tài sản.

Nghĩ mình sắp thoát cảnh nợ nần nên anh B. làm theo lời người cô. Trước đó, bà A. nói sẽ góp thêm 1 tỷ đồng cùng với tiền cọc để tất toán khoản vay ngân hàng. Sau khi nhận 3 tỷ đồng tiền cọc, anh chuyển toàn bộ số tiền này cho bà A. để tất toán khoản vay mà không chút nghi ngờ.

Tuy nhiên, người cô không thanh toán khoản vay mà một lần nữa biến mất.

Hai lần thương cô ruột đẩy anh B. vào tình thế khổ sở, khoản vay 4 tỷ đồng vẫn còn đó, trong khi tiền cọc nhà không được giữ. Chưa dừng lại, do giao dịch mua bán nhà không thực hiện theo cam kết, bên đặt cọc đã khởi kiện, yêu cầu phạt cọc lên tới 6 tỷ đồng.

Theo luật sư Bảo Ân, trong trường hợp này, trách nhiệm pháp lý gần như thuộc về anh B. bởi người đàn ông là người đứng tên tài sản và trực tiếp ký hợp đồng đặt cọc.

"Người đứng tên tài sản, người ký hợp đồng thì phải chịu trách nhiệm. Không thể lấy lý do đứng tên hộ để thoái thác nghĩa vụ trước tòa", luật sư nhấn mạnh.

Luật sư cho biết, nếu tài sản bán đi để xử lý nợ mà vẫn không đủ thanh toán các khoản nợ, người đứng tên có thể phải dùng tài sản cá nhân để bù đắp phần còn thiếu.

Qua câu chuyện trên, luật sư khuyến cáo người dân cần hết sức thận trọng khi được nhờ đứng tên hộ tài sản hoặc vay tiền hộ, kể cả với người thân trong gia đình. Bởi một khi đã đứng tên và ký kết, trách nhiệm pháp lý sẽ gắn trực tiếp với người đó.

Luật sư lưu ý, nếu lỡ đứng tên vay hộ người khác cần phải xác lập căn cứ chứng minh việc đứng tên vay hộ bằng văn bản thỏa thuận để chứng minh có tồn tại việc đứng tên vay hộ giữa các bên. Đây được xem là căn cứ quan trọng nhất để bảo vệ quyền lợi của người đứng tên vay hộ.

Tại Điều 119 Bộ luật dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự có thể được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể hoặc thông qua phương tiện điện tử.

“Như vậy, trong trường hợp đứng tên vay hộ nhưng không ký kết hợp đồng thỏa thuận giao kết, bên đứng tên vay hộ có thể sử dụng những phương tiện khác để chứng minh.

Ví dụ tin nhắn về việc nhờ đứng tên vay, tin nhắn trả tiền, các giao dịch ngân hàng về việc chuyển tiền trả nợ hoặc băng ghi âm...

Những chứng cứ chứng minh này sẽ là căn cứ để giải quyết các tranh chấp khi khởi kiện tại tòa án trong trường hợp bên được đứng tên vay hộ mất khả năng thanh toán nợ như thỏa thuận ban đầu”, luật sư dẫn chứng.

Lưu ý thứ hai theo luật sư, người dân cần hiểu rõ bản chất của các giao dịch vay tiền. Điều 463 Bộ luật dân sự 2015 quy định, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

“Khi các bên bước vào giao dịch vay tài sản (tiền), bên vay phải hiểu rõ nghĩa vụ của mình chính là trả nợ đúng hạn (Điều 466 Bộ luật dân sự 2015). Việc chủ thể đứng tên vay hộ cho một chủ thể thứ 3 không làm thay đổi bản chất của hợp đồng vay tài sản. Vì giao dịch dân sự là sự thỏa thuận tự nguyện nên chỉ tồn tại hai chủ thể là bên vay và bên cho vay.

Do đó, dù bạn có đứng tên vay hộ cho người khác, khi đến hạn trả nợ thì bạn vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ của mình vì bạn là người đứng tên trên hợp đồng vay”, luật sư phân tích.

Khi người được vay hộ mất khả năng trả nợ, theo luật sư, nếu chứng minh được việc đứng tên vay hộ, chủ thể đứng tên vay hộ có thể khởi kiện bên được cho vay tại tòa án về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015) bằng những chứng cứ chứng minh việc đứng tên vay hộ.

Trường hợp không chứng minh được việc đứng tên vay hộ - trường hợp khá phổ biến trong xã hội vì sự quen biết trong mối quan hệ giữa các bên - nếu bên thứ 3 mất khả năng trả nợ thì người đứng tên vay hộ sẽ trở thành "con nợ chính".