Chuyển đổi số trong giáo dục mầm non: Bắt đầu từ những việc cụ thể nhất

Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay YouTube đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin. Chỉ trong vài giây, một đoạn video hay một hình ảnh có thể lan truyền tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.

Không gian mạng vì thế vừa mở ra cơ hội lớn cho ngành giáo dục trong công tác truyền thông, vừa đặt ra không ít thách thức trong việc định hướng nhận thức xã hội.

Cuộc cạnh tranh của niềm tin và sự dịch chuyển “không gian giáo dục”

Trong môi trường số, tốc độ lan truyền thông tin nhiều khi nhanh hơn khả năng kiểm chứng. Một hình ảnh thiếu ngữ cảnh, một đoạn video bị cắt ghép hoặc một bình luận cảm tính cũng có thể tạo nên những luồng dư luận trái chiều, tác động trực tiếp đến niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường.

Đối với giáo dục mầm non - nơi mỗi bữa ăn, giấc ngủ hay hoạt động hằng ngày của trẻ đều nhận được sự quan tâm đặc biệt từ gia đình - việc giữ gìn và củng cố niềm tin ấy càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cũng chính trên không gian mạng ấy, nhiều cơ sở giáo dục đang chủ động lựa chọn một hướng đi mới, không chỉ phản ứng trước thông tin tiêu cực, mà tích cực lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ thực tiễn giáo dục hằng ngày.

Tại Trường Mầm non Bình Lư (xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu), trang Facebook của nhà trường được duy trì thường xuyên với các bài viết, hình ảnh và video về hoạt động hàng ngày của trẻ. Từ giờ ăn, giờ ngủ, hoạt động trải nghiệm cho đến những khoảnh khắc cô giáo tận tình chăm sóc trẻ đều được ghi lại và chia sẻ đều đặn. Không cầu kỳ, không dàn dựng, chính sự chân thực ấy lại tạo nên sức lan tỏa đặc biệt.

Một video ngắn ghi lại cảnh trẻ tự xúc ăn có thể nhận được hàng nghìn lượt xem cùng nhiều bình luận tích cực từ phụ huynh. Có phụ huynh chia sẻ: “Nhìn con ăn ở lớp mà yên tâm quá cô ạ, về nhà con cũng tự xúc ăn rồi”, hay những lời nhắn giản dị như: “Các con ăn ngon miệng nhé”, “Nhìn các con ăn ngoan mà thấy ấm lòng”…

Những phản hồi tưởng chừng rất nhỏ ấy lại cho thấy một điều lớn hơn: niềm tin của phụ huynh đang được hình thành và củng cố từng ngày thông qua môi trường số. Có thể nói, không gian mạng đang làm thay đổi cách giáo dục kết nối với phụ huynh và xã hội.

Theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay không chỉ dừng ở việc phản bác các quan điểm sai trái, mà còn phải chủ động “lấy xây để chống”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”. Trong môi trường giáo dục, điều đó không chỉ được thể hiện bằng các hoạt động tuyên truyền, mà còn bằng cách xây dựng một môi trường thông tin tích cực, nhân văn và đáng tin cậy.

Nếu như trước đây, giáo dục chủ yếu diễn ra trong phạm vi lớp học, thì ngày nay, môi trường giáo dục đã mở rộng lên không gian số. Mỗi bài đăng, mỗi hình ảnh, mỗi video đều có thể trở thành một “kênh kết nối” giữa nhà trường với phụ huynh và cộng đồng.

Trong thời đại mạng xã hội, niềm tin không còn được tạo dựng bằng những khẩu hiệu lớn hay các báo cáo hành chính khô cứng. Niềm tin được hình thành từ những điều cụ thể mà phụ huynh có thể trực tiếp nhìn thấy mỗi ngày.

“Lá chắn mềm” trong đổi mới giáo dục từ những giá trị nền tảng

Tại Trường Mầm non Bình Lư, khi xuất hiện những thông tin chưa chính xác liên quan đến giáo dục mầm non trên không gian mạng, nhà trường lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn. Thay vì tranh luận gay gắt, những hình ảnh thực tế về bữa ăn của trẻ, hoạt động học tập, vui chơi hay sự chăm sóc tận tình của giáo viên tiếp tục được đăng tải đều đặn.

Không cần những lời giải thích dài dòng, chính sự chân thực đã trở thành “câu trả lời” thuyết phục nhất. Đó cũng chính là biểu hiện rõ nét của một “lá chắn mềm” trong môi trường số: không đối đầu trực diện nhưng đủ sức lan tỏa niềm tin và những giá trị tích cực. Trong thời đại công nghệ, sức mạnh của giáo dục đôi khi không nằm ở những điều lớn lao, mà đến từ chính những điều bình dị và chân thành nhất.

Theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, giáo dục cần chuyển mạnh từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đối với giáo dục mầm non, điều này không được hiểu là dạy trẻ thật nhiều kiến thức, mà là tạo dựng nền tảng đầu tiên về nhân cách, cảm xúc và kỹ năng sống cho trẻ.

Nếu như giáo dục phổ thông chú trọng hình thành năng lực tư duy và khả năng nhận diện thông tin, thì giáo dục mầm non lại giữ vai trò đặt những “viên gạch đầu tiên” cho hệ giá trị của con người. Đó là sự yêu thương, lễ phép, tinh thần sẻ chia, tính tự lập, khả năng hợp tác và những hành vi văn minh đầu đời.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, nhiệm vụ ấy càng trở nên quan trọng hơn. Bởi trẻ em ngày nay tiếp cận với thiết bị công nghệ và môi trường mạng từ rất sớm. Nếu thiếu sự định hướng đúng đắn, trẻ dễ bị tác động bởi những nội dung thiếu phù hợp hoặc những thói quen không tích cực.

Chính vì vậy, đổi mới giáo dục mầm non không chỉ là đổi mới phương pháp dạy học hay ứng dụng công nghệ vào quản lý, mà sâu xa hơn là xây dựng một môi trường giáo dục an toàn, nhân văn và giàu tính định hướng cho trẻ.

Định hướng chiến lược trong kỷ nguyên số, mỗi giáo viên là một “người lan tỏa”

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng tác động mạnh đến nhận thức xã hội, giáo dục mầm non cần được đặt trong một chiến lược phát triển dài hạn, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Theo đó, xây dựng môi trường giáo dục số an toàn và tích cực cho trẻ là điều rất quan trọng. Không gian mạng cần được nhìn nhận như một phần mở rộng của môi trường giáo dục. Vì vậy, các cơ sở giáo dục mầm non cần chủ động lan tỏa những nội dung tích cực, nhân văn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi và tạo dựng niềm tin từ phụ huynh ngay trên môi trường số.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên bởi họ không chỉ là người chăm sóc và giáo dục trẻ trong lớp học, mà còn là người định hướng thông tin và lan tỏa những giá trị tốt đẹp tới cộng đồng. Điều đó đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải từng bước thích ứng với công nghệ, có kỹ năng truyền thông cơ bản và ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường mạng.

Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội bởi giáo dục trẻ trong thời đại số không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng nhà trường. Việc tạo dựng môi trường giáo dục đồng bộ sẽ giúp trẻ hình thành những thói quen tích cực và có nền tảng phát triển lành mạnh ngay từ nhỏ.

Bên cạnh đó, việc phát triển hệ sinh thái truyền thông giáo dục tích cực cũng rất quan trọng. Trong môi trường mà thông tin cạnh tranh bằng tốc độ và mức độ hấp dẫn, giáo dục cũng cần đổi mới cách truyền tải nội dung. Những hình ảnh chân thực, gần gũi từ hoạt động hằng ngày của trẻ và giáo viên chính là cách lan tỏa hiệu quả nhất những giá trị tích cực của giáo dục mầm non.

Điều đáng quý là những nội dung ấy không mang tính quảng bá hình thức, mà xuất phát từ chính công việc hằng ngày và mong muốn tạo sự gắn kết với phụ huynh. Chính sự chân thành ấy đã tạo nên sức lan tỏa bền vững. 

Nguyễn Thị Phương - Trần Thị Như Quỳnh

Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng Trường mầm non Bình Lư