Iran "đòi" quyền hạt nhân trước vòng đàm phán mới

Dưới sức ép đe dọa tấn công quân sự của Israel và việc phương Tây thắt chặt thêm các lệnh trừng phạt kinh tế, cuối cùng Iran cũng đã quay trở lại bàn đàm phán hạt nhân với nhóm P5+1 sau hơn một năm đình trệ kể từ đầu năm 2011.

Trong lần trở lại này, đặc biệt là tại hai vòng đàm phán đầu tiên ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) và Baghdad (Iraq), đoàn đàm phán của Iran đã tỏ thái độ tích cực hơn so với trước. Theo giới chuyên gia, sở dĩ như vậy là vì nhà lãnh đạo tối cao của Iran, Đại Giáo chủ Ali Khamenei, đã để cho các nhà đàm phán được tự do hơn trong việc tìm kiếm một thỏa thuận với phương Tây.

Theo kế hoạch, Iran và nhóm P5+1 (gồm 5 nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đức) sẽ tiếp tục đàm phán về hạt  nhân vào ngày 18-19/6 ở thủ đô Mátxcơva của Nga, nước vừa tuyên bố ủng hộ chương trình hạt nhân dân sự của Tehran.

Nhận định về triển vọng vòng đàm phán sắp tới, cố vấn của Đại Giáo chủ Ali Khamenei, ông Ali Akbar Velayati, cho rằng chìa khóa nằm ở việc thế giới phải công nhận "quyền hạt nhân" (quyền sử dụng năng lượng hạt nhân cho các mục đích hòa bình) của Iran

“Tôi hy vọng nhóm P5+1 công nhận quyền hạt nhân không thể chối bỏ của Iran theo khuôn khổ của Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), đồng thời kiềm chế không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran. Bằng việc chấp nhận quyền sử dụng năng lượng hạt nhân một cách hòa bình của Iran, vòng đàm phán sắp tới tại Mátxcơva có thể sẽ đạt được những kết quả thuận lợi", ông Velayati phát biểu với hãng thông tấn chính thức IRNA của Iran.

Tuy nhiên, theo quan điểm của Washington, thành công của vòng đàm phán trước hết phụ thuộc vào việc Iran có dám tiên phong hành động để hóa giải những nghi ngờ của phương Tây hay không.

"Từ lâu chúng tôi đã tuyên bố rằng chúng tôi công nhận quyền sử dụng năng lượng hạt nhân một cách hòa bình của Iran với tư cách là thành viên của NPT. Tuy nhiên, điều này chỉ xảy ra sau khi Iran tuân thủ các nghĩa vũ quốc tế của mình. Nếu Tehran tuân thủ các quy định quốc tế về hạt nhân, chúng tôi sẽ giải quyết vấn đề sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích dân sự", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Mark Toner nói.

Một quan chức cấp cao khác của Mỹ lại cho rằng việc cần làm ngay là Iran phải cho phép các thanh sát viên của LHQ tới cơ sở quân sự Parchin, gần thủ đô Tehran.

"Theo một số bức ảnh vệ tinh chúng tôi được xem, rõ ràng đang có những hoạt động dọn dẹp tại Parchin. Nếu Iran không có gì phải che giấu, tại sao họ lại từ chối cho IAEA tiếp cận khu vực này và tiến hành những hoạt động khuất tất như vậy?”, quyền Trưởng phái bộ Mỹ tại IAEA Robert Wood nói với các phóng viên tại Vienna.

Phương Tây nghi ngờ Iran đã tiến hành các nghiên cứu liên quan tới vũ khí hạt nhân tại Parchin và hiện đang tìm cách che giấu các bằng chứng tại đây.

Cũng theo ông Robert Wood, việc Iran mở rộng cơ sở hạt nhân Fordor trong lòng núi là một "hành động khiêu khích nghiêm trọng", đồng thời kêu gọi Nhà nước Do Thái phải lập tức đóng cửa cơ sở này.

Trước đó, vào đầu năm nay, Iran đã chuyển các hoạt động làm giàu urani nhạy cảm tới Fordor, nơi được cho là có thể “miễn nhiễm” với mọi cuộc tấn công từ trên không.

Đáp lại tuyên bố của quyền Trưởng phái bộ Mỹ tại IAEA, Iran khẳng định sẽ xem xét khả năng để IAEA tới Parchin nếu đạt được thỏa thuận khung rõ ràng hơn với cơ quan này trong cuộc họp tại Vienna ngày 8/6.

Theo kế hoạch, trong cuộc họp này, IAEA và Iran bàn về cách thức hóa giải những nghi ngờ của các thanh sát viên nhằm đi tới thỏa hiệp về "phương thức tiếp cận có tổ chức". IAEA hy vọng văn kiện trên sẽ cho phép họ khôi phục các hoạt động điều tra tại Iran sau 4 năm bị ngăn cản.

Trước cuộc họp, Tehran đã hai lần viết thư yêu cầu nhóm P5+1 tiến hành các phiên họp trù bị trước khi ngồi vào bàn đàm phán chính thức tại Mátxcơva. Tuy nhiên phía P5+1 không hồi đáp.