“Thấy mẹ khổ con không chịu nổi!”

Khóe mắt rưng rưng, Y Hỏi (sinh năm 1970), người mẹ gầy yếu người Xê Đăng kể về đứa con gái lớn của mình với cái giọng trọ trẹ của người đồng bào dân tộc thiểu số chưa thạo tiếng kinh: “Mình nghe nó nói thế thì mình cũng chỉ biết khóc thôi, làm sao giờ, khổ quá mà!”.

Định cư tại thôn 4, thị trấn Đắk Rve, thị trấn huyện lỵ của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum nên tính ra gia cảnh của Y Hỏi cũng không quá khó khăn khi gia đình còn đầy đủ, chồng vợ bảo ban nhau làm ăn.

Là cô gái xinh xắn trong làng nên Y Hỏi được nhiều anh để ý, nhưng Y Hỏi lại thích ông A Văn Đĩa (sinh năm 1956) lớn hơn mình đến 14 tuổi vì ông có học thức, giỏi giang. Gia đình Y Hỏi ban đầu cũng không đến nỗi nào, vợ chồng làm đủ ăn suốt năm, chưa phải chịu đói bữa nào.

Thế nhưng, khi những đứa con như Y A Du Duyên (sinh năm 1998), Y Du Uyên (sinh năm 2000, học lớp 6), A Du Lâm (sinh năm 2002, học lớp 4) liên tiếp ra đời và chưa kịp lớn thì lao động chính trong gia đình là ông A Văn Đĩa đột ngột qua đời vào năm 2009.

Y Hỏi kể: “Ngày đó ông ấy bình thường lắm, không đau bệnh gì hết. Ông đang ngủ ở nhà, đến trưa mình lay mãi mà không dậy, sau mới biết ông ấy chết rồi”.

Chồng chết đột ngột, một nách 3 con, đứa bé nhất mới 7 tuổi, đứa lớn nhất cũng chỉ vừa 11, gánh nặng mưu sinh đè nặng lên vai người đàn bà gầy yếu, bệnh tật suốt ngày.

“Lúc ấy mình chỉ biết là cố làm để kiếm cái ăn cho chúng nó thôi chứ chả suy nghĩ gì. Nhưng khổ quá, nhà có mấy đám mì, thu mỗi năm cũng được vài chục gùi, bán được 2 – 3 triệu thôi”- Y Hỏi cho hay.

Để bán được vài chục gùi mì lấy 2 – 3 triệu ấy, ngày ngày Y Hỏi phải thức dậy từ sớm để đi bộ lên nương. Mỗi độ tới kỳ thu mì, Y Hỏi lại đi bộ gùi từng gùi mì về thôn để bán cho thương lái. Đi bộ suốt cả ngày từ sáng tinh mơ cho đến khi mặt trời lặn bóng thì cũng chỉ gùi được 4 gùi mì mà thôi, bán mỗi gùi được 30.000 đồng.

Y Hỏi cười tươi kể: “Mệt lắm, mỏi lắm! Nhưng mình có tiền đổi gạo, không lo con bị đói nên mừng lắm, không sao hết!”.

Nhưng khi hỏi về chuyện học hành của các con, Y Hỏi bùi ngùi vì con gái lớn Y A Du Duyên đã nghỉ học rồi, không học hết được cái chữ. Bà tấm tức kể: “Nó bảo với mình là nó thấy mẹ khổ nó không chịu nổi. Nó học xong lớp 8 thì nó nghỉ rồi. Nó đi làm thuê cho người ta, ngày được mấy chục nghìn về đổi gạo”.

Hôm đoàn chúng tôi đến thăm nhà Y Hỏi, dù đã hẹn trước nhưng Y A Du Duyên vẫn đi làm vì tiếc 1 ngày công 60.000 đồng. Bởi không phải lúc nào cũng có người thuê, có ai thuê thì mừng lắm, không nghỉ được.

Nghĩ về tương lai, Y Hỏi lo lắng: “Dạo này mình yếu rồi. Đi nương không khỏe nữa. Gùi mì cũng ít đi mà con ngày càng lớn, ăn càng nhiều. Mai mốt tụi nó học nữa thì không biết làm sao lo”.

Trong căn nhà tường trát bằng đất bùn trộn rơm của bà chẳng có gì đáng giá ngoài cái tivi cũ kỹ được sắm từ thời chồng bà còn sống, còn kiếm tiền lo cho gia đình. Bà lo lắng nếu mình không còn sức, không kiếm được tiền đổi gạo thì lấy gì lo cho con cái ăn học.

Bà lo cũng phải, nhìn người phụ nữ mới 42 tuổi mà chúng tôi cứ ngỡ bà đã 50 – 60, khuôn mặt gầy rộc đã xuất hiện nhiều nếp nhăn, cái miệng móm mém, chân tay phụ nữ nông thôn mà gầy guộc, khẳng khiu như không còn sức sống…

Y Hỏi than thở rằng cái bệnh nó cứ đến với bà suốt, chẳng có tháng nào khỏi bệnh 1, 2 lần. Bà cũng chẳng biết là bệnh gì, chỉ thấy người mệt mỏi, đau sốt suốt… Bà cũng chẳng dám đi bác sĩ khám xem mình bệnh gì. Bởi mỗi lần sốt thì phải nằm nhà nghỉ, chẳng đi làm được, cái ăn còn khó kiếm nữa là…

Khi chúng tôi chào bà ra về, Y Hỏi ôm đứa con gái nhỏ Y Du Uyên trong lòng mà gửi gắm: “Tui bệnh tật thế này mất lúc nào cũng không biết. Mong nhà nước giúp cho tụi nó có được mái nhà yên ấm, có cơm ăn…”.

Khi nói về chuyện học hành của hai đứa con nhỏ, bà ham lắm. Bởi ham cái chữ mà bà ưng ông A Văn Đĩa (vốn là 1 kiểm lâm) dù ông lớn hơn bà đến 14 tuổi cơ mà. Nhưng với hoàn cảnh bây giờ bà chẳng dám nghĩ xa xôi. Y Hỏi tâm sự: “Phải cố cho chúng nó học chứ, học được lúc nào hay lúc đó mà. Khi nào không còn cái gì ăn thì hẵng hay…”.

Còn cái bệnh của mình, Y Hỏi chẳng quan tâm. Bà bảo: “Kệ nó, có cái ăn, cái chữ là tốt rồi. Sau này chúng nó học được cái chữ, làm nhà nước cho đỡ khổ, đỡ nghèo…”. Bà chỉ lo là mình có mệnh hệ gì thì chúng có học hết được cái chữ không…

Tùng Nguyên