Giá trị không chỉ hôm nay

Nhà sưu tầm di sản văn hoá dân gian Trần Thế Kôi. (Ảnh: Việt Hưng).

(Dân trí) - Nhiều người bảo, ông không chỉ là người sưu tầm mà còn lưu truyền và gìn giữ di sản văn hoá. Ông là Trần Thế Kôi, 59 tuổi, một trong những nhà sưu tầm lớn về di sản văn hoá dân gian Việt Nam.

Nghe nói ông mồ côi cha khi mới lọt lòng, vậy con đường nào đưa ông đến với nghề gia truyền?

Ngay từ bé, tôi đã thích vẽ, thích la cà ở những nơi hội hè đình đám và đặc biệt là thích những buổi văn nghệ, dù đó chỉ là một chiếu chèo. Học xong phổ thông, tôi được đi học vẽ. Mới đầu chỉ vẽ tranh Tết. Thấy có chiều hướng phát triển, thầy dạy gửi tôi đến các nghệ nhân vẽ thư pháp và vẽ tranh thuỷ mặc để tôi học.

Một thời gian, tôi đã phụ giúp thầy cho đến khi tự mình vẽ tranh và đem bán ở chợ quê trong các ngày Tết. Từ năm 1967 đến 1972, tôi vừa dạy học, vừa vẽ tranh và cũng vừa tích lũy kiến thức cho mình. Mơ ước và hoài bão sẽ nối nhịp bố tôi bắt đầu từ đây (bố ông cũng đã được xếp vào loại nhất nhì trong làng tô vẽ trong những năm đầu thế kỷ 20).

Khi khởi đầu công việc chắc rất khó khăn?

Năm 1986, sau khi rời quân ngũ, tôi đã cùng với người bạn là một họa sỹ dựng xưởng sản xuất phục hồi tranh tượng. Trở ngại lớn nhất đó là cái mình thích đâu phải có nhiều người thích. Tôi tự nhận thấy mình cần phải học hỏi nhiều. Tôi đã đến tận nơi sản xuất, các làng nghề đúc tranh tượng ở Hà Bắc (Bắc Giang - Bắc Ninh bây giờ) cho đến các làng nghề vùng Nam Định quê tôi.

Tôi đi để tìm hiểu sở thích của khách hàng. Tôi cũng tìm đến những bạn đồng nghiệp, cùng làm những công việc giống như tôi để học hỏi. Thắng lợi và thất bại là chuyện thường tình trong mỗi cuộc đời con người, nhưng điều quan trọng là phải có niềm đam mê thì sẽ vượt qua được. 

nhà sưu tầm di sản văn hoá dân gian Trần Thế Kôi.

Là người sưu tầm được rất nhiều cổ vật của dân gian, ông có thể cho biết bí quyết của mình?

Theo tôi, để làm được việc này, cần phải hội tụ 3 yếu tố. Một là phải đam mê thực sự. Đối với tôi, niềm đam mê ấy chính là muốn được làm gì đó để giữ lại những hình ảnh của ông cha ta. Thứ hai là phải có kinh phí để mua lại những di sản. Và thứ ba là phải có các mối quan hệ rộng rãi mới có thể sưu tầm được những đồ vật quý giá này.

Những di sản đã sưu tầm được có phải là cơ sở để ông sao chép, làm ra những mặt hàng hiện nay không?

Tôi không sao chép, copy những vật dụng đời thường mà chỉ làm công việc này đối với những di sản văn hoá tinh hoa của dân tộc. Vấn đề là khi làm những sản phẩm này để bán, nhất là đối với khách hàng nước ngoài, ngoài tính mỹ thuật (nghĩa là cần phải giữ nguyên bản của ông cha để lại), cần phải chú ý đến tính năng sử dụng. Như vậy, vật dụng đó mới được khách hàng ưa chuộng.

Nghe nói, bây giờ ông không chỉ sưu tầm và tạo ra sản phẩm làng nghề, ông còn làm các công việc liên quan đến nhà cổ?

Nhu cầu về nhà cổ đang bắt đầu thịnh hành. Đây cũng là công việc liên quan đến việc bảo vệ di sản văn hoá dân gian. Chính vì vậy, ngoài bảo tàng làng nghề ở Nam Định và một số cơ sở sản xuất, tôi quyết định mở thêm 2 xưởng chuyên làm sửa chữa nhà cổ cũng như thực hiện các hợp đồng xây dựng, thiết kế theo phong cách nhà cổ. Hiện nay, nhiều người có nhu cầu làm nhà hàng hay cửa hàng theo kiến trúc nhà cổ.

Ngôi nhà ông làm ở TPHCM là của tư nhân, sao ông nói là để lại cho đời sau?

Trong cuộc sống hôm nay, những thứ chúng ta mua như ôtô, nhà lầu đều là những thứ sẽ bị triệt tiêu. Ngược lại, những thứ về văn hoá nhiều khi trị giá chỉ 100 nghìn nhưng nó được giữ lại mãi mãi, đó chính là di sản. Thực tế, đây là tài sản của họ nhưng ít nhiều nó cũng là của xã hội và là của thế hệ sau này. Đó chính là lý do khiến tôi quyết định nhận làm công việc này.

Ngẫm lại cuộc đời, ngoài việc lưu truyền và gìn giữ di sản văn hoá, điều gì khiến ông cảm thấy hạnh phúc?

Cho đến ngày hôm nay, trải qua bao thăng trầm, thứ tôi được bồi đắp chính là kiến thức. Hơn cả, đó là tôi được nhìn thấy sự phấn khởi hồ hởi của người lao động ở các làng nghề. Tôi hạnh phúc vì đã giúp được hàng trăm người thợ có công ăn việc làm.

Xin cảm ơn ông!

Bài: Lan Hương
Ảnh: Việt Hưng