(Dân trí) - Việc chủ tịch một tập đoàn đang là chỗ dựa vững chắc của kinh tế Hàn Quốc như Samsung bất ngờ tuyên bố từ chức, sau khi bị cáo buộc trốn thuế và bội tín, được giới phân tích xem như dấu hiệu kết thúc thời của các chaebol.
Tuyên bố từ chức của ông Lee Kun Hee, chủ tịch Samsung, đồng thời là một trong những doanh nhân quyền lực nhất Hàn Quốc, được phát sóng toàn quốc thông qua kênh truyền hình quốc gia, đã gây chấn động xứ Hàn, dù người dân nước này không còn mấy xa lạ với việc chủ các tập đoàn lớn dính bê bối tài chính và ra hầu toà.
Tại Hàn Quốc, chaebol là từ dùng để gọi các tập đoàn kinh doanh lớn, bằng cách này hay cách khác, thường duy trì chế độ sở hữu huyết thống, cha truyền con nối của gia đình sáng lập ra nó.
Lâu nay, sự phát triển "thần kỳ" của kinh tế Hàn Quốc vẫn được xem như công lớn của các chaebol, đưa xứ Đại Hàn sánh ngang tầm các nước kinh tế phát triển trên thế giới.
|
Trước đó năm 1999, Daewoo tuyên bố phá sản, chủ tịch tập đoàn bỏ trốn ra nước ngoài rồi bị bắt khi trở về Hàn Quốc vào năm 2005.
Còn chủ tịch Hyundai cũng dính vào nhiều bê bối tài chính từ năm 2002, trong đó có việc gian lận cổ phiếu để chuyển giao quyền điều hành cho con trai. Chủ tịch Hyundai hiện đang thụ án tù treo. |
Tập đoàn Samsung là chaebol lớn nhất Hàn Quốc, và cùng với Hyundai và Daewoo từng được xem như “tam trụ” của kinh tế Hàn Quốc. Trên tầm thế giới, Samsung là một trong những tập đoàn đa quốc gia lớn nhất trong nhiều lĩnh vực, như điện tử, công nghiệp nặng, kỹ thuật và xây dựng.
Samsung hiện là một trong những tập đoàn đóng tàu lớn nhất thế giới. Năm 2005, Samsung đã vượt tập đoàn Sony của Nhật Bản để trở thành hãng điện tử dân dụng lớn nhất thế giới và có tên trong Top 20 nhãn hiệu toàn cầu của tất cả các lĩnh vực kinh doanh.
Chủ tịch Lee Kun Hee là con trai thứ 3 của người sáng lập tập đoàn Samsung, ông Lee Byung Chul. Giờ đây, với vụ bê bối tài chính và tuyên bố từ chức đầy bất ngờ của ông Lee Kun Hee, chaebol cuối cùng trong “tam trụ” kinh tế Hàn Quốc cũng lung lay, sau Daewoo và Hyundai.
Chủ tịch Hyundai, ông Chung Mong Koo, bị bắt hồi tháng 4/2006 vì cáo buộc hối lộ quan chức chính phủ
Theo số liệu của Ngân hàng Hàn Quốc, nhóm 30 tập đoàn gia đình lớn nhất, hay chaebol, đang kiểm soát gần 40% nền kinh tế Hàn Quốc. Riêng Samsung hiện chiếm 1/5 xuất khẩu của nước này, khiến nhiều người thường nửa đùa nửa thật gọi Hàn Quốc là nước “Cộng hoà Samsung”.
Trước vụ việc của Samsung, giới phân tích đang đặt ra câu hỏi: cuối cùng liệu Hàn Quốc có đi theo hướng làm suy yếu chế độ “gia đình trị” trong các chaebol?
Phát biểu hồi tuần trước, sau khi ông Lee bị cáo buộc trốn thuế và bội tín, tổng thống Hàn Quốc Lee Myung Bak hứa sẽ áp dụng hệ thống tiêu chuẩn quốc tế về quản lý giám sát tài chính doanh nghiệp tại nước này.
“Việc này đang được tiến hành. Chế độ sở hữu huyết thống đang sắp bước qua thời cực thịnh. Đây là giai đoạn chuyển giao sang thời mà tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp cao hơn”, ông Kim Joongi, giảng viên khoa luật của Đại học Yonsei tại Seoul (Hàn Quốc), nói.
Trên thực tế, không thể phủ nhận đóng góp của các chaebol, như Samsung, đối với sự phát triển “thần kỳ” của kinh tế Hàn Quốc trong nhiều năm qua, giúp nước này trở thành nền kinh tế lớn thứ 13 thế giới và là một trong những nước có mức sống cao nhất châu Á. Tuy nhiên, song hành cùng những đóng góp đó, các chaebol cũng nắm quyền lực khá lớn trong hệ thống kinh tế đất nước.
Mặc dù trong một thập niên qua, Hàn Quốc tỏ ra ít nhân nhượng với các tập đoàn gia đình, nhưng có vẻ như vẫn chưa có gì chắc chắn là quyền lực của các chaebol sẽ thực sự suy giảm.
Năm ngoái, ông Chung Mong Koo, chủ tịch tập đoàn Hyundai đã bị kết án 3 năm tù giam về tội biển thủ nhưng tại toà phúc thẩm, ông Chung đã được xử án treo, xét trên những đóng góp quan trọng của cá nhân ông đối với nền kinh tế Hàn Quốc.
Một toà án khác cũng đã giảm án 3 năm tù giam về tội gian lận tài chính của chủ tịch tập đoàn SK, một chaebol khác của Hàn Quốc, xuống thành án treo.
Trong khi đó, bản cáo trạng gần đây của viện công tố đối với ông Lee Kun Hee đã dẫn lý do thiếu bằng chứng để bỏ qua phần quan trọng nhất của cuộc điều tra, là liệu ông Lee có sử dụng “quỹ đen” của công ty để hối lộ các quan chức chính phủ không.
Chủ tịch Lee Kun Hee của tập đoàn Samsung cúi đầu tạ lỗi trong buổi họp báo hôm 22/4 tại trụ sở Samsung ở Seoul, Hàn Quốc
Vụ bê bối của ông Lee bắt đầu từ tháng 10 năm ngoái, khi một cựu luật sư của Samsung cáo buộc ông này lập “quỹ đen”. Sau 3 tháng điều tra, các uỷ viên công tố kết luận ông Lee đã chuyển giao một số tài sản của tập đoàn một cách bất hợp pháp cho con trai và trốn thuế trị giá 4,5 tỷ USD - bị nghi là dùng cho “quỹ đen”.
Samsung hiện chưa công bố tên người sẽ kế nhiệm ông Lee ở vị trí chủ tịch tập đoàn.
Cách đây không lâu, nhiều ý kiến cho rằng ông Lee sẽ vẫn điều hành Samsung trong thời gian thụ án, như ông đã từng làm trước đây. Tuy nhiên, một cách đầy bất ngờ, ông Lee đã tuyên bố từ chức và thông tin này thực sự gây sốc cho người dân Hàn Quốc.
Trong buổi họp báo hôm 22/4 trước hơn 200 nhân viên của tập đoàn, ông Lee nói: “Cách đây 20 năm tôi đã hứa rằng khi Samsung được thừa nhận là một doanh nghiệp hàng đầu thế giới, vinh quang và “trái ngọt” sẽ thuộc về tất cả các bạn. Tôi thực lòng xin lỗi vì đã không giữ được lời hứa đó.” Sau bài phát biểu ngắn gọn, ông Lee nhanh chóng rời phòng họp mà không trả lời bất cứ câu hỏi nào.
Như vậy, sự ra đi của ông Lee đã chắc chắn, tuy nhiên hiện vẫn chưa rõ trong tương lai, gia đình Lee sẽ “buông tha” Samsung ở mức nào.
Ngày 22/4, tập đoàn cũng đã tuyên bố giải tán phòng kế hoạch chiến lược mà ông Lee từng dùng để điều hành Samsung. Ông Lee và các vị lãnh đạo thân cận với ông sẽ rút lui khỏi hội đồng quản trị công ty.
Tuy nhiên, ngay cả khi đó, ông Lee sẽ vẫn là cổ đông cá nhân lớn nhất của Samsung. Giới phân tích cho rằng ông sẽ vẫn sử dụng quyền lực của mình, từ “hậu trường”.
Samsung cho biết con trai ông Lee là Lee Jae Yong, 39 tuổi, cũng sẽ thôi chức lãnh đạo quan hệ khách hàng tại Samsung Electronics để làm việc cho một chi nhánh của công ty ở nước ngoài.
Ông Lee đã bị chỉ trích mạnh mẽ về việc cố tìm cách chuyển giao quyền kiểm soát Samsung cho con trai, giống như ông đã được thừa kế tập đoàn từ bố, ông Lee Byung Chull, người đã thành lập Samsung vào năm 1938.
Tuy nhiên, theo giảng viên Kim của Đại học Yonsei, việc xoá bỏ quyền lực của các chaebol không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Từ thế hệ này sang thế hệ khác, thế lực các gia đình dần dần sẽ suy yếu.
Đặng Lê
Theo IHT