Dư luận đang bàn tán nhiều đến giá ô tô, đến những bất cập của chính sách thuế đối với ô tô nhập nguyên chiếc... Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thiệu - nguyên thành viên ban nghiên cứu của thủ tướng, vấn đề không nằm ở Bộ Tài chính mà nằm ở chỗ khác, sâu hơn.
Theo ông Thiệu, chính vì tư duy nhầm lẫn đã khiến chính sách thuế bị “lệch”. Chỉ cần sửa một chỗ là sẽ sửa được hết những bất cập của giá ô tô hiện nay. Ông cho rằng: Câu chuyện thuế ô tô chỉ là hậu quả của một chính sách. Thuế chỉ là biểu hiện cuối cùng của một chính sách.
Nên nói chuyện thuế ô tô đã hợp lý chưa phải lần ngược lên, tìm những điều dẫn đến thuế nhập khẩu ô tô quá cao. Chuyện này không phải do một mình Bộ Tài chính. Nên chỉ đổ lỗi một mình bộ này chưa đủ và không giải quyết được vấn đề.
Những năm 1990 khi khởi đầu công nghiệp hóa, chúng ta mong muốn có một ngành công nghiệp ô tô của VN, trước tiên là ta có thể dần tự sản xuất ô tô du lịch. Chúng ta hoạch định chính sách, rồi một số nhà đầu tư cũng xuất hiện xin sản xuất, lắp ráp ôtô tại VN.
|
Nhận định nhầm lẫn
Thời gian qua tôi thấy dư luận có lên tiếng về thuế xe ô tô. Nhưng một vài nhận định là nhầm lẫn. Họ nêu một số giải pháp không thực tế.
Ta có thuế tiêu thụ đặc biệt khiến có người lầm tưởng tiêu dùng ô tô giống như uống rượu. Đúng ra thuế đó là phí đăng ký sử dụng ô tô, người nào mua xe càng đắt thì càng phải nộp nhiều để Nhà nước làm đường, khắc phục ô nhiễm... Ta sở dĩ gọi là thuế tiêu thụ đặc biệt vì nếu như vậy, Bộ Tài chính chỉ cần nắm công ty lắp ráp, anh bán được cái nào thì tính tiền vào giá xe rồi nộp lại thay vì phải đi thu của nhiều người. |
Khi muốn phát triển một ngành công nghiệp non trẻ, quốc gia nào cũng phải bảo hộ. Song lắp ráp có phải là công nghiệp sản xuất không? Sự hiểu lầm bắt đầu từ đây. Chúng ta muốn bảo hộ nền công nghiệp ôtô nhưng thực tế thời gian qua lại đi bảo hộ việc lắp ráp ô tô. Thuế nhập ô tô nguyên chiếc gần 100%, thuế linh kiện chỉ khoảng 20%.
Thế là các hãng vào, họ tìm cách chuyển giá từ nước ngoài. Ví dụ linh kiện này chỉ khoảng 20 USD nhưng họ khai lên 200 USD rồi nhập về để làm sao khi vào trong nước, giá chiếc ô tô lắp ráp tương đương chiếc xe nguyên chiếc nhập khẩu.
Các công ty lắp ráp tính lợi nhuận trên sản phẩm đã chuyển giá nên lúc nào cũng có thể nói “lợi nhuận chúng tôi thấp lắm, không nên giảm thuế xe nguyên chiếc”. Trên thực tế, lợi nhuận này là khổng lồ và công ty mẹ cung cấp linh kiện sẽ lãnh trọn.
Như vậy, thực tế nhiều hãng ô tô vào VN lắp ráp chỉ nhằm mục đích “ăn” khoản chênh lệch thuế trên?
Theo tôi đúng là như vậy. Thay vì phải chịu thuế cao, hàng rào hạn ngạch, rồi hàng rào phi thuế quan... chỉ cần đầu tư vài triệu đôla làm lắp ráp, hứa sẽ nâng dần tỉ lệ nội địa hóa là họ có thể loại bỏ thuế cao, đồng thời lợi dụng được thuế. Đó là thứ nhập khẩu trá hình.
Đáng lẽ ra Bộ Công nghiệp khi đề xuất chính sách chỉ nên coi việc lắp ráp là thay thế nhập khẩu. Như vậy, mức thuế phải như hàng thay thế nhập khẩu. Chúng ta đã có hai mâu thuẫn: thứ nhất, muốn có công nghiệp ô tô thì lại đi triển khai công nghệ lắp ráp; thứ hai, chính sách bảo hộ công nghiệp ô tô lại được áp dụng cho lắp ráp ô tô. Điều này sinh ra những bất cập kéo dài trong ngành sản xuất ô tô.
Nhưng nhiều công chức cấp cao lại quan niệm rằng lắp ráp là bước đầu để có một nền sản xuất ô tô trong nước?
Đến gần đây, khi có đụng chạm gì đến các nhà sản xuất ô tô thì Bộ Công nghiệp vẫn luôn nói phải bảo vệ ngành công nghiệp sản xuất ô tô trong nước. Muốn biến mong muốn có ngành công nghiệp ô tô trong nước thành hiện thực phải cần nhiều điều.
Với ô tô du lịch, để sản xuất với giá chấp nhận được, chất lượng, mẫu mã đạt yêu cầu thì ô tô cần phải được sản xuất hàng loạt (ít nhất 100.000 chiếc/năm). Tại VN đã có nhu cầu tiêu thụ mức đó chưa?
Đến bây giờ vẫn trên dưới 20.000 chiếc. Vậy với điều kiện này, số hãng ô tô về lý thuyết chỉ nên có một, với một kiểu xe. Nhưng khi mở cửa, ta cho hàng loạt nhà sản xuất xe hơi vào đã bắt đầu mâu thuẫn ngay với mong muốn có ngành công nghiệp ô tô trong nước.
Minh chứng là suốt 15 năm nay, chúng ta không xuất khẩu được một chiếc xe nào. Họ không nghĩ đến xuất khẩu bởi mục tiêu của họ khác và với giá đã được chuyển, đắt thế làm sao xuất khẩu được. Theo tôi, cứ giữ chính sách hiện nay thì sẽ không bao giờ VN có ngành công nghiệp sản xuất ô tô trong nước mà chỉ làm lợi cho các nhà lắp ráp.
Như vậy theo ông, chính sách hiện nay là không thích hợp? Phải làm gì thì VN mới có được ngành công nghiệp sản xuất ô tô trong nước?
Muốn có công nghiệp ô tô trong nước, trước hết phải tự do hóa việc sản xuất và nhập khẩu ô tô. Phải giảm thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc, nâng thuế linh kiện lắp ráp cho gần với xe nguyên chiếc. Tạo cạnh tranh thì sẽ bật ra những hãng sang VN chỉ để lắp ráp, ăn chênh lệch chuyển giá vì lợi nhuận nhờ thuế của họ đã hết.
Một vài hãng còn lại sẽ có thị trường tập trung hơn để sản xuất hàng loạt. Khi đó, ta chỉ sản xuất được 40-50% linh kiện nhưng bằng việc chuyên môn hóa, nâng cao chất lượng, rất có thể sẽ yêu cầu được họ cho thành một nhà cung cấp linh kiện cho hãng trên toàn thế giới. Như vậy, dù tỉ lệ nội địa hóa không đạt 100% nhưng hiệu quả có thể còn cao hơn so với nội địa hóa 100%.
Muốn có siêu lợi nhuận, các doanh nghiệp thường phải tạo lợi ích nhóm và lobby (vận động hành lang). Muốn xóa bỏ bất hợp lý trong chính sách đối với ngành sản xuất ô tô hiện tại còn phải chiến thắng lợi ích nhóm nữa?
Gần đây đã xuất hiện nhiều cách suy nghĩ như vậy. Bởi bộ trưởng Bộ Tài chính đã từng tuyên bố trước Quốc hội giá ô tô ở nước ta quá đắt. Dư luận về chính sách để các nhà lắp ráp đạt siêu lợi nhuận đã có từ lâu rồi, ngay từ khi nhà lắp ráp đầu tiên vào VN.
Nhưng đến nay sự việc cứ âm ỉ, Quốc hội đặt vấn đề cũng thế thôi. Giải pháp của Chính phủ là cho nhập ô tô nguyên chiếc và cả xe cũ. Đây là biện pháp mạnh, được đồng tình. Nhưng ý tưởng ban đầu đã bị vô hiệu ngay bằng thuế suất cao.
Người ta cũng băn khoăn tại sao ông bộ trưởng ban đầu có ý tưởng tốt như thế, sau việc làm lại như vậy. Nên xuất hiện lời đồn có lobby. Lời đồn không có căn cứ nhưng có lý.
Việc giảm thuế ô tô nhập khẩu là nhu cầu thực tế vì lợi ích của đất nước sớm muộn cũng phải làm. Vấn đề nằm ở các bộ lâu rồi, giờ đã đến lúc cần Chính phủ vào cuộc?
Giảm thuế là việc cần làm. VN là nước thuộc dạng nghèo nhất thế giới nhưng lại phải xài xe hơi đắt bậc nhất thế giới. Rất không bình thường khi cùng một xe mà trong nước đắt cỡ gấp đôi ngoài nước.
Đắt như thế nhưng ngân sách không được hưởng bao nhiêu, người tiêu dùng thì thiệt hại. Hai đối tượng trên bị thiệt hại thì có thể nói nền kinh tế bị thiệt hại. Chúng ta không thể cứ tự nguyện để người ta lợi dụng thế được.
Bây giờ không đặt vấn đề bộ nào chịu trách nhiệm chính để sửa chính sách đối với sản xuất, nhập khẩu xe hơi. Bởi việc này đã rõ rồi và qua 15 năm rồi. Chúng ta đã được gì? Chính phủ nên chủ trì xem xét, đánh giá lại và chuyển hướng mới.
Nên điều chỉnh tư duy, cách nhìn về bảo hộ. Một chính sách đã tồn tại 15 năm cũng đã đáng để nhìn lại rồi. Cứ thế này, đến khi ô tô Trung Quốc giá rẻ dễ mua hơn, ô tô VN đắt, người dân sẽ ồ ạt mua xe Trung Quốc. Tính cho cùng, có thể nói chính sách thuế đối với ô tô hiện nay rồi đây không người VN nào được lợi cả.
Theo Cầm Văn Kình
Báo Tuổi trẻ