(Dân trí) - Theo các chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế, Cổ phần hóa (CPH) chính là một bước đi đặc biệt quan trọng nhằm “thay máu” cho doanh nghiệp (DN). Thế nhưng, tiến trình CPH các DNNN lại đang vấp phải không ít khó khăn từ chính bản thân các DN, mà điểm yếu nhất chính là nhận thức và trình độ.
Kế hoạch đặc biệt được đặt ra cho năm 2006 - năm của những thay đổi tích cực của nền kinh tế vĩ mô - là câu chuyện hội nhập, sẽ có 900 DNNN được sắp xếp, đổi mới mô hình quản lý, kinh doanh, trong đó có khoảng 600 DN tiến hành CPH. Song đến nay quá trình CPH đã và đang bộc lộ những rào cản không nhỏ từ phía các DN.
Theo các nhà phân tích, trở ngại lớn nhất chính là ở yếu tố nhận thức khi lãnh đạo DN cho rằng, CPH sẽ mang đi những đặc quyền mà trước nay họ vẫn được hưởng. Trong số những DN đã CPH, đã có không ít DN phơi bày ra một thực tế là làm ăn không có hiệu quả.
Bình mới rượu vẫn cũ
Một công trình nghiên cứu về giám sát và chuyển đổi, thành lập mới DNNN đã đưa ra những con số đáng phải suy xét. Năm 2005, trung bình một DN đã hoàn thành đổi mới, sắp xếp lại “lòi” ra một khoản nợ giật mình với 20 tỷ đồng.
Câu chuyện nợ nần này được các ngân hàng thương mại khẳng định thêm với con số 25% dư nợ của họ hiện đang nằm trong khối DNNN. Điều này chắc chắn sẽ là một trở ngại bởi khi CPH, giải quyết được những khoản nợ ấy quả thực không hề dễ dàng.
Cũng theo kết quả của công trình nghiên cứu này, chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm 2006 đã có 193 DN tiến hành CPH nhưng chỉ có 22 DN bán toàn bộ phần vốn Nhà nước.
Thêm nữa, quá trình chuyển đổi từ Tổng công ty, DNNN sang mô hình công ty mẹ - con cũng diễn ra rất chậm. Thời gian chuyển đổi trung bình của một DN là hơn 2 năm. Số liệu khảo sát gần đây cho thấy, 46% DN CPH cho rằng quản trị DN CPH chả khác gì quản trị DNNN.
Một cách lý giải đơn giản là, vẫn những vị lãnh đạo ấy, vẫn những tư tưởng ỷ lại vào nguồn “sữa mẹ” là ngân sách nhà nước cộng với thực tế là không ít lãnh đạo DN không đủ trình độ để “tiếp thu” cách quản lý được coi là phức tạp hơn của DN cổ phần. Và thế là, bình thì mới song rượu vẫn cũ.
Một câu hỏi lớn… có lời đáp
Nhìn vào thực tế của tiến trình CPH DNNN hiện nay, câu hỏi “vì sao?” chắc chắn sẽ được đặt ra nhằm mổ xẻ tìm ra giải pháp hữu hiệu nhất khi con tàu hội nhập đang đến gần. Thực tế cho thấy, nếu như 4 tháng đầu năm 2005 có 332 DN đã hoàn thành đổi mới và sắp xếp lại thì năm 2006, chỉ có 140 DN hoàn thành quy trình này.
Số lượng DNNN triển khai và hoàn thành đổi mới, sắp xếp lại thường không đạt kế hoạch của Chính phủ. Năm 2004, mục tiêu đặt ra là sắp xếp 1.111 DN nhưng số hoàn thành theo quy định chỉ có 814 DN. Năm 2005 mục tiêu là 1.313, nhưng cũng chỉ có 860 DN hoàn thành quy trình.
Trước đây, các DN thường vin vào lý do: thiếu văn bản, chính sách hướng dẫn nên chậm đổi mới là kết quả khách quan. Tuy nhiên, hai năm trở lại đây, hầu hết các văn bản, quy định cần thiết đã được ban hành. Cơ chế chính sách liên quan đến sắp xếp đổi mới DNNN, đặc biệt là CPH công ty nhà nước gắn với phát triển thị trường chứng khoán đã được ban hành đầy đủ và đồng bộ.
Ngay cả quy định cho phép CPH những Tổng công ty nắm giữ những vị trí then chốt của nền kinh tế như: Tổng công ty Điện lực, Tổng công ty Hàng không, Tổng công ty Hàng Hải, Tổng công ty Xăng dầu và ngay cả quyết định CPH Ngân hàng, một ngành rất nhạy cảm, cũng đã được ban hành.
Có nhiều nguyên nhân khiến tốc độ CPH ngày càng chậm chạp và kém hiệu quả nhưng chủ yếu là do nhiều DN không "nỡ" từ bỏ những đặc quyền, đặc lợi mà lâu nay vẫn được hưởng.
Mặc dù những lợi ích của việc đổi mới và CPH DNNN đã rõ ràng và tất yếu nhưng số đông các DN vẫn chỉ thực hiện theo kiểu "đến đâu hay đến đó". Tâm lý sợ "mất phần" đã khiến tiến trình CPH vốn đang thực hiện theo tốc độ rùa càng trở nên ì ạch và khó thực hiện.
Biến rùa thành… thỏ?
Gọi là rùa và thỏ cũng không hẳn đúng bởi trong cuộc đua đến đích, chú rùa không hề “đủng đỉnh” mà luôn cần mẫn, cố gắng vượt lên.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó viện trưởng Viện phát triển DN - Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, để tăng tốc cho “chú rùa” CPH trước hết cần xem xét kỹ lưỡng thực trạng của từng DN để có giải pháp phù hợp, cụ thể cho từng DN.
Đổi mới DN chỉ thực sự hiệu quả khi có các chính sách đồng bộ trong các lĩnh vực liên quan đi kèm: tài chính, đất đai, thuế, lao động… Chỉ một khâu nhỏ bị lỗi hoặc hoạt động không hiệu quả cũng sẽ khiến toàn bộ phương án CPH phá sản.
Còn theo ông Hồ Xuân Hùng, Phó trưởng ban Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, cần phải cùng lúc thực hiện 2 giải pháp lớn. Đó là, nên lấy một số Tổng công ty lớn làm hạt nhân để chuyển sang mô hình tập đoàn. Hướng này chúng ta cũng đã và đang làm với các Tổng công ty Điện Lực, Tổng công ty Công nghiệp đóng tàu Vinashin… Còn các Tổng công ty nhỏ hơn có thể chuyển sang mô hình công ty mẹ - công ty con.
Hướng thứ hai, theo ông Hùng là các công ty cổ phần và công ty TNHH một thành viên trực thuộc Bộ và các địa phương đều chuyển sang CPH, chỉ giữ lại một số DN thuộc lĩnh vực cần có sự quản lý của Nhà nước nhằm bỏ dần vai trò chủ quản của cấp bộ và chính quyền địa phương với các DN.
Tuy nhiên, như đã phân tích, điểm khó cơ bản nhất chính là vấn đề nhận thức và trình độ của không ít lãnh đạo DNNN. Do đó, phải cùng lúc giải quyết hàng loạt những giải pháp một cách đồng bộ và triệt để, thậm chí phải mạnh tay.
Có như thế thì mục tiêu từ nay đến cuối năm 2007 tiếp tục CPH trên 1.700 DNNN, tạo ra nền tảng vững vàng khi hội nhập kinh tế mới trở thành hiện thực.
Nguyễn Hiền