Báo điện tử của báo khuyến học & Dân Trí

An ninh, khí hậu, khủng hoảng kinh tế cùng thách thức chính sách đối ngoại của Tổng thống Mỹ

Trong diễn văn đầu tiên trước Đại hội đồng ngày hôm qua, Tổng thống Obama kêu gọi thế giới nên ngừng đổ lỗi cho Mỹ và cùng hợp sức với ông trong cuộc đối đầu với những thách thức như cuộc chiến ở Afghanistan và vấn đề hạt nhân ở Iran, Triều Tiên. Ông nói, ông lên nắm quyền vào lúc nhiều nơi trên thế giới hoài nghi về nước Mỹ và các nước thường lấy lý do bài Mỹ “để không làm gì hết”. “Đã đến lúc thế giới chuyển sang một hướng mới. Chúng ta phải dấn thân vào một thời đại tiếp cận mới dựa trên quyền lợi chung và cùng tôn trọng nhau”, nhà lãnh đạo cường quốc số một thế giới nhấn mạnh.

Vấn đề hạt nhân Iran và cuộc chiến Afghanistan sẽ được thảo luận rộng rãi trong ba ngày họp. Ảnh hưởng của Obama vẫn lớn, nhưng công luận rõ ràng đã bắt đầu nghi ngờ là liệu chính sách của Obama đã và sẽ thu được gì trong hai hồ sơ này.

Vài giờ trước khi đứng trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Tổng thống Obama đã có 3 cuộc gặp song phương mà giới phân tích bình luận là đánh dấu bước ngoặt ngoại giao của Mỹ: đó là cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, tân Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev.

Trong cuộc gặp Obama - Hồ Cẩm Đào, hai bên đã cam kết tiến tới một quan hệ “toàn diện”. Cuộc gặp diễn ra chỉ chưa đầy một tuần sau khi Tổng thống Mỹ gây ra một cuộc tranh cãi thương mại khi đặt vấn đề tăng thêm thuế suất hải quan đối với vỏ xe hơi nhập của Trung Quốc và Bắc Kinh phản ứng bằng cách khởi kiện Mỹ trước Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO).

Trong cuộc gặp Obama - Hatoyama, hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh rằng quan hệ đồng minh truyền thống giữa hai nước sẽ tiếp tục, bất chấp những tuyên bố mới đây của nhà lãnh đạo Nhật Bản về một chính sách độc lập trước Washington. Nhưng ông Obama hẳn ý thức được, việc Hatoyama lên làm thủ tướngNhật Bản đã kết thúc hơn nửa thế kỷ cầm quyền hầu như không gián đoạn của phe bảo thủ Nhật Bản và đang đặt ra vấn đề tương lai quan hệ giữa hai đồng minh Mỹ-Nhật.

Cuộc gặp Obama - Medvedev diễn ra một tuần sau khi Obama tuyên bố từ bỏ kế hoạch lá chắn chống tên lửa tại châu Âu do người tiền nhiệm đề ra - vấn đề vốn gây nhiều căng thẳng trong bang giao Nga-Mỹ. Sau động thái này của Obama, cuộc gặp đã mang đến tiến triển theo hướng giải quyết được các bất đồng: hai bên đồng ý giải quyết vấn đề Iran thông qua đối thoại, nhưng không loại trừ khả năng áp đặt một lệnh trừng phạt. Tổng thống Nga cũng cam kết tiếp tục cắt giảm vũ khí hạt nhân - một nhân tố quan trọng trong tiến trình “khởi động mới” mối quan hệ với Mỹ.

Ngoài những cuộc gặp trên, Tổng thống Obama cũng đã chủ tọa một cuộc họp tam phương với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống của chính quyền Palestine Mahmoud Abbas, trong nỗ lực tiếp tục những cố gắng mở lại các cuộc thương thuyết giữa Israel và người Palestine. Nhà Trắng mô tả cuộc gặp là một bước tiến nhỏ nhưng quan trọng trong tiến trình hòa bình Trung Đông, nhưng ít nhất đã có một phía đã coi cuộc hội đàm này chỉ là bài tập dượt vô ích.

Biến đổi khí hậu - châu Âu nghi ngờ Obama

Những thử thách đầu tiên với ông Obama thực ra đã bắt đầu từ ngày 22/9, khi Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon chủ trì một cuộc họp thượng đỉnh về khí hậu biến đổi, với hơn 90 tổng thống và thủ tướng tham dự. Trái với sự chờ đợi của nhiều nhà hoạt động chống biến đổi khí hậu, hai quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất là Trung Quốc và Mỹ đã khiến cho nhiều người thất vọng với những tuyên bố chung chung.

Tổng thống Mỹ Barack Obama đã thể hiện quan điểm “kiên quyết hành động chống lại việc trái đất nóng lên”, nhưng cũng thừa nhận rằng việc khó khăn nhất cần phải làm vẫn còn phía trước, có nghĩa là từ đây cho đến hội nghị Copenhagen vào tháng 12.

Thái độ của ông Obama gây thất vọng, cho dù mọi người đều biết, chính sách của Mỹ không tùy thuộc vào Tổng thống Mỹ và hồ sơ biến đổi khí hậu hiện này còn đang bế tắc tại Thượng viện nước này. Tổng thống Mỹ đã tỏ ra rất thận trọng và điều này cho phép dự báo Hội nghị thượng đỉnh Copenhagen vào tháng 12 sắp tới có nguy cơ thất bại.

Khi ông Obama lên nắm quyền, châu Âu từng hy vọng tổng thống mới của Mỹ sẽ đi đầu trong việc thay đổi chính sách "quay lưng với Nghị định thư Kyoto" của chính quyền tiền nhiệm. Giới phân tích cho rằng tranh cãi xung quanh chương trình cải cách y tế ở Mỹ khiến Obama không còn nhiều tiếng nói chính trị để thúc đẩy dự luật cắt giảm khí thải tại Thượng viện Mỹ, mặc dù nó đã được bật đèn xanh tại Hạ viện.

G20 và Tiến trình đàm phán Doha

Kết thúc Hội nghị thượng đỉnh Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và Hội nghị về khí hậu, chính sách của Obama sẽ phải đương đầu tiếp với lĩnh vực thương mại tại Hội nghị thượng đỉnh G-20 diễn ra trong 2 ngày 24 và 25/9 tại Pittsburgh (Pennsylvania, Mỹ).

Obama cho biết tại Hội nghị thượng đỉnh G-20 lần này, ông sẽ thúc giục các nhà lãnh đạo thế giới tái cơ cấu nền kinh tế toàn cầu để ứng phó với cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua. Nhưng một trong những trọng điểm trong chương trình nghị sự của G20 là vực dậy tiến trình đàm phán Doha có thể sẽ bị ảnh hưởng do một quyết định mới đây của Tổng thống Mỹ là tăng thuế đánh vào lốp xe nhập khẩu từ Trung Quốc.

Chưa hết, từ nhiều tuần lễ nay, châu Âu và Mỹ đã bắt đầu xuất hiện một số bất đồng về nhiều chủ đề lớn, nhất là vấn đề tiền thưởng cho những người giao dịch chứng khoán. Ngoài tiền thưởng, châu Âu và Mỹ sẽ phải tìm kiếm một tiếng nói chung đối với một số hồ sơ quan trọng khác liên quan tới điều tiết hệ thống tài chính, nhất là yêu cầu về tỷ trọng tài sản của các ngân hàng và cải cách tiêu chuẩn kiểm toán.

Với việc bị thâm hụt hàng nghìn tỷ USD và đồng đôla yếu, Mỹ không còn có nhiều ảnh hưởng như đã từng có tại các hội nghị thượng đỉnh kinh tế trước đây. Tổng thống Obama sẽ phải đối mặt với các vấn đề lớn trong việc tạo ra một kết quả nhằm thuyết phục các cử tri Mỹ rằng họ sẽ được chứng kiến những lợi ích mà Hội nghị thượng đỉnh G-20 ở Pittsburgh mang lại.