Obama, Medvedev trong cuộc gặp tại London hồi tháng 4.

Chuyến thăm Nga của Tổng thống Barack Obama sẽ đánh dấu đỉnh điểm trong mối quan hệ Nga-Mỹ.

Quan hệ  Nga-Mỹ rơi vào thời điểm tồi tệ vào năm ngoái, sau cuộc chiến của Nga với nước láng giềng Gruzia. Các vấn đề an ninh khác cũng là những trở ngại, trong đó có việc Mỹ theo đuổi hệ thống phòng thủ tên lửa ở châu Âu và ủng hộ sự mở rộng của Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) mà Nga coi là hành động xâm lấn. 

Từ khi Obama nhậm chức cách đây gần 6 tháng, Mỹ có nhiều động thái cải thiện quan hệ với Nga. Sau những tuyên bố “mở” từ tân Tổng thống, trong chuyến công du châu Âu, phó Tổng thống Mỹ đã nói một câu rất quan trọng là muốn “khởi động lại chuyện phục hồi bang giao Nga-Mỹ”. Tiếp theo, các giới chức quân sự hàng đầu như Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Chủ tịch Ủy ban Liên quân Mỹ Mike Mullen đã sang thăm Nga và đã khẳng định sẽ ký hiệp ước quân sự giữa hai bên.

Trong những ngày qua, nhiều thông tin lạc quan được ghi nhận: NATO và Nga mở lại hợp tác quân sự. Kyrgyzstan tiếp tục cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự Manas. Nga đồng ý cho NATO chuyển quân cụ và cả vũ khí cho chiến trường Afghanistan.

Mátxcơva ghi nhận Washington đã vun đắp quan hệ với Nga một cách xây dựng và Nga sẵn sàng đáp lại. Chỉ 3 ngày trước chuyến thăm của Tổng thống Mỹ, Tổng thống Nga Dmitri Medvedev cho rằng cả Washington lẫn Mátxcơva đều phải bỏ qua các điểm khác biệt để cùng nhau giải quyết các vấn đề kinh tế và chính trị thế giới. 

Sẽ có kết quả

Giới phân tích nhận định chuyến công du đầu tiên của ông Obama tại Mátxcơva sẽ đem lại kết quả, khi cả hai đều ý thức cải thiện quan hệ song phương. Giới ngoại giao nhận định ông Obama sẽ tán thành với người đồng cấp Nga những vấn đề cơ bản trong thỏa thuận cắt giảm các kho đầu đạn hạt nhân của mỗi bên. Washington cũng hy vọng Mátxcơva sẽ cho phép quân đội Mỹ vận chuyển các loại hàng hóa quân sự cho lực lượng Mỹ ở Afghanistan qua lãnh thổ Nga. Chi tiết quan trọng của cuộc gặp ở Mátxcơva là đưa ra Hiệp ước mới về vũ khí tấn công chiến lược. Trước đó, Tổng thống Obama và Tổng thống Medvedev cũng đã thúc đẩy các cuộc đàm phán về hiệp ước vũ khí chiến lược mới nhằm thay thế Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược (START-1) sắp hết hạn. 

Dù trọng tâm thảo luận trong các cuộc họp tập trung vào các vấn  đề - từ kinh tế đến an ninh, từ quan hệ song phương đến những vấn đề quốc tế mà hai bên có chung lợi ích, nhưng mục đích chính của sự kiện lịch sử này là phương cách cải thiện quan hệ Nga-Mỹ - hai cường quốc có nhiều điểm tương đồng. Nguyên nhân hàng đầu thúc đẩy Nga và Mỹ xích lại gần với nhau, đó là những ký ức ảm đạm thời kỳ Chiến tranh Lạnh mà cả hai đều không muốn một lần nữa kinh qua. Thứ đến là Nga đã luôn muốn mở cửa sang châu Âu và nếu quan hệ của Nga-Mỹ cải thiện, Nga sẽ một lần nữa xích lại gần EU và NATO. Nếu như vậy, mối quan hệ giữa hai cường quốc này sẽ là tin vui với nền hòa bình và ổn định ở châu ÂU.  

Không phải không có những hoài nghi về kịch bản này. Trong tiến trình “tái khởi động” quan hệ song phương, hoàn toàn không có nghĩa là sẽ lãng quên những bất đồng hiện tồn tại. Nga và Mỹ có hàng loạt cách lý giải khác nhau về những vấn đề thế giới cũng như song phương, trong đó có cuộc đụng độ Nga-Gruzia hồi tháng 8/2008, việc mở rộng NATO và cả việc bố trí các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa tại Ba Lan và Séc. 

Giới phân tích cảnh báo rằng một số bất đồng giữa Nga và Mỹ có thể phá vỡ bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai. Điểm chính yếu là cả hai nước đều hiểu rõ trách nhiệm chủ chốt của mình trước nền an ninh của thế giới và dự định tập trung tìm kiếm những nhân nhượng với nhau. Chính Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov mới đây thừa nhận Nga và Mỹ mới chỉ vượt qua được rào cản đầu tiên và còn nhiều rào cản vẫn đang ở phía trước. 

Nguyễn Viết

Tổng hợp