(Dân trí) - "Lò lửa" Trung Đông lại một lần nữa nóng bỏng khi Israel không kích đẫm máu vào dải Gaza với tuyên bố nhằm vào tổ chức Hamas. Đây không phải là chiến dịch quân sự đầu tiên của Israel vào Gaza, cũng không phải lần đầu tiên nhằm vào Hamas.
Vậy Hamas là ai và Gaza có vị trí như thế nào trong mối quan hệ Israel-Palestine?
Hamas - không chỉ là một tổ chức ở Gaza
Hamas là từ viết tắt cho Harakat al-Muqawama al-Islamiyya, tiếng Ả rập có nghĩa là "Phong trào Kháng chiến Hồi giáo".
Ngày 14/12/1987, chỉ ít ngày sau khi cuộc nổi dậy của người Palestine chống lại sự chiếm đóng của Israel (còn được gọi là Intifada lần thứ nhất) bùng nổ, Phong trào Hồi giáo Sunni Vũ trang Hamas đã được thành lập với mục tiêu dài hạn là thành lập một nhà nước Hồi giáo của người Palestine trên vùng lãnh thổ được hoạch định trước năm 1948.
Khẩu hiệu của Hamas là "Allah là mục tiêu, Nhà tiên tri Muhammad là hình mẫu, Kinh Coran là hiến pháp, Thánh chiến là con đường duy nhất và được chết vì Allah là sự thể hiện lòng trung thành". Vì những lý do đó, Hamas khước từ mọi giải pháp hoà bình, không công nhận nhà nước Israel. Và để thành lập một nhà nước Palestine Hồi giáo, đối với họ, không có con đường nào khác ngoài việc tiến hành cuộc thánh chiến.
Trong tiếng ẢRập, Hamas có nghĩa là "nhiệt huyết", "lửa". Các hành động của Hamas không đi ngược lại tiêu chí này. Đánh bom liều chết là một yếu tố mà Hamas coi là vũ khí trong cuộc chiến chống lại Israel.
Người ta biết đến Hamas nhiều hơn với vai trò là một phong trào quân sự. Nhưng thực tế, các hoạt động của họ trong lĩnh vực xã hội cũng khá rộng rãi. Trong khi các phong trào Hồi giáo vũ trang khác như Jihad, lữ đoàn tử vì đạo Al-Aqsa ít phát triển, thì Hamas ngày càng lớn mạnh và giành được sự ủng hộ nhờ các chương trình phúc lợi xã hội lớn. Hamas mở các trường dạy cho trẻ em Hồi giáo, mở bệnh viện và trang trải cuộc sống cho gia đình các phần tử vũ trang nhờ vào tiền quyên góp của các nhà hảo tâm người Palestine lưu vong. Nguồn tài chính được ước đoán hàng tỷ USD nhờ hoạt động quyên góp này đã trang trải cho các hoạt động xã hội và qua đó, Hamas giành được uy tín lớn trong người dân Palestine.
Tháng 2/2006, Hamas đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Hội đồng Lập pháp Palestine và một trong những nhà lãnh đạo của Hamas là Ismail Haniya đã trở thành Thủ tướng của Palestine.
Gaza - dải đất hẹp đẫm máu
Dải Gaza là một dải đất hẹp ven biển dọc theo Địa Trung Hải ở Trung Đông. Đây là vùng lãnh thổ có mật độ dân số cao nhất trên trái đất, với khoảng 1,5 triệu người sống trên khu vực diện tích 360 km².
Tên của nó được đặt theo tên thành phố chính Gaza. Dải Gaza thuộc quyền tài phán của Chính quyền Palestine và họ cũng kiểm soát biên giới của Dải Gaza với Ai Cập. Israel kiểm soát không phận và đường bờ biển. Theo lập trường chính thức của Palestine, vùng đất này vẫn nằm dưới sự chiếm đóng quân sự. Chính phủ Israel không chấp nhận điều đó, đặc biệt sau sự rút quân của Israel năm 2005.
Về mặt địa lý, Dải Gaza là phần cực Tây của các lãnh thổ Palestine ở Tây Nam Á, có biên giới trên bộ với Ai Cập ở phía Tây Nam và Israel ở phía Bắc và phía Đông. Ở phía Tây, nó giáp với Biển Địa Trung Hải.
Các biên giới của Dải Gaza ban đầu được xác định bởi các ranh giới đình chiến giữa Ai Cập và Israel sau Chiến tranh Ả rập-Israel năm 1948. Nó bị Ai Cập chiếm cho tới khi bị người Israel chiếm năm 1967 trong cuộc Chiến tranh 6 ngày.
Năm 1993, sau những thỏa thuận hòa bình giữa Palestine-Israel, được gọi là Thoả thuận Oslo, đa phần Dải Gaza được chuyển nằm dưới quyền kiểm soát giới hạn của Chính quyền Palestine. Tháng 2/2005, chính phủ Israel biểu quyết áp dụng kế hoạch đơn phương rút quân của Thủ tướng Ariel Sharon khỏi Dải Gaza bắt đầu từ ngày 15/8/2005. Tiến trình này được hoàn thành vào ngày 12/12/2005 khi chính quyền Israel chính thức tuyên bố kết thúc giai đoạn cai trị quân sự ở Dải Gaza sau 38 năm kiểm soát.
Việc rút quân bị tranh cãi gay gắt ở Israel và một số người ủng hộ những xu hướng đó hiện coi Dải Gaza là một phần lãnh thổ Israel bị chiếm đóng. Sau khi rút quân, Israel vẫn giữ quyền kiểm soát lãnh hải và kiểm soát không phận Dải Gaza. Tương lai tình trạng chính trị của Dải Gaza vẫn còn chưa được quyết định.
Hiện phong trào vũ trang Hồi giáo Hamas kiểm soát Dải Gaza. Israel cáo buộc Hamas thường xuyên bắn tên lửa qua biên giới vào vùng lãnh thổ nước này.
Nguyễn Viết
Tổng hợp