Ngày 10/11, các thị trường thế giới đã phản ứng thuận lợi trước tin Bắc Kinh đưa ra. Chứng khoán trên thị trường Tokyo tăng gần 6%, trong khi các thị trường châu Âu đóng cửa với kết quả tăng đôi chút. Còn trên thị trường New York của Mỹ, chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones đã tăng đến cả trăm điểm vào đầu phiên giao dịch hôm thứ hai. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Pháp, Canađa cũng đã lên tiếng hoan nghênh kế hoạch của Trung Quốc.
Thủ tướng Australia Kevin Rudd đã hoan nghênh việc Chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch này, gọi đây là gói kích thích tài chính "phi thường", cho thấy Trung Quốc đã sẵn sàng cho vai trò tiên phong trong việc giải quyết các vấn đề tài chính toàn cầu. Thứ trưởng Tài chính Mỹ phụ trách các vấn đề quốc tế David McCormick cho biết động thái trên của Trung Quốc có thể mang lại lợi ích cho những quốc gia đang phải hứng chịu cuộc khủng hoảng hiện nay.
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Brazil, nước chủ nhà Hội nghị bộ trưởng tài chính và thống đốc các ngân hàng trung ương của Nhóm 20 nước phát triển và mới nổi (G-20), ông Guido Mantega, nói rằng Trung Quốc đã "đi đầu" với kế hoạch này nhằm ngăn nền kinh tế tuột dốc trong bối cảnh đang xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Trước đó, Tổng giám đốc Ngân hàng thế giới (WB) Robert Zoellick đã gọi kế hoạch kích thích kinh tế của Trung Quốc là "rất sáng suốt" và cho rằng chính sách mở rộng đầu tư và tăng cường phát triển cơ sở hạ tầng của Bắc Kinh có thể là mô hình cho các nước khác.
Mục tiêu rõ ràng
Đây là kế hoạch lớn chưa từng thấy, không chỉ nhằm mục đích tái thúc đẩy kinh tế, đối phó với khủng hoảng mà còn giúp ổn định xã hội.
Đối với một quốc gia như Trung Quốc, có tổng sản phẩm nội địa chỉ khoảng 3.500 tỷ USD, thì đây là một kế hoạch khổng lồ, khi so sánh với những cường quốc công nghiệp phát triển. Mỹ, với GDP lên tới 14.000 tỷ USD, chỉ chi khoảng 100 tỷ USD qua việc hoàn trả thuế trong mùa hè vừa qua. Tuần trước, Chính phủ Đức đưa ra kế hoạch 23 tỷ USD để chấn hưng kinh tế, tương đương 2% GDP.
Mục tiêu của Chính phủ Trung Quốc rất rõ rệt, đó là kích thích tiêu thụ nội địa thay thế cho mức xuất khẩu đang xuống rất thấp trong nhiều tháng qua. Dự án của Trung Quốc, được đăng trên mạng Internet của Thủ tuớng, giải thích thêm là “mối lo âu do tăng trưởng hạ thấp đã tăng thêm gần đây do đơn đặt hàng nuớc ngoài giảm sút'”.
Món tiền 586 tỷ USD sẽ được dành xây dựng hạ tầng cơ sở mà ưu tiên là hiện đại hoá giao thông đường sắt. Theo Thông tư của chính phủ, những khoản ngân quỹ quan trọng khác cũng sẽ được dành cải thiện hệ thống y tế, trợ giúp về nhà cửa, hoặc những dự án bảo vệ môi trường. Cũng phải kể đến những phương tiện đã được điều động cho chương trình tái thiết nhiều thành phố sau trận động đất tại Tứ Xuyên.
Song song với kế hoạch này, Trung Quốc cũng sẽ giúp sức cho nền kinh tế quốc nội bằng cách giảm thuế trị giá gia tăng và giảm lãi suất ngân hàng để kích thích tín dụng. Mục tiêu của chính phủ là duy trì được tỷ lệ tăng trưởng trên 8% sau 5 năm đã đạt mức phát triển ở hai con số.
Những nhận định
Theo giáo sư về kinh doanh thương mại của đại học Maryland Peter Morici thì kế hoạch của Trung Quốc không trực tiếp giúp cho nền kinh tế toàn cầu, vì Trung Quốc cũng sẽ vẫn chuyên chú đến xuất khẩu sang Mỹ và không nhập khẩu nhiều.
Trong khi đó, nhiều nhà phân tích cho rằng kế hoạch trên sẽ không cứu được Trung Quốc trước các ảnh hưởng của cuộc suy thoái tài chính toàn cầu, nhưng có thể giúp bảo vệ nền kinh tế nước này. Một số khác khẳng định với kế hoạch này, cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay đã trở thành cơ hội để Trung Quốc giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và đi theo con đường tăng trưởng lành mạnh hơn.
Tuy nhiên, không ít nhà kinh tế cảnh báo phải mất vài năm thì các biện pháp trên mới phát huy được tác dụng, vì còn phải phụ thuộc vào tốc độ thực thi các biện pháp, trong khi cũng lo ngại về khả năng các biện pháp kích thích kinh tế có thể gây lạm phát.
Kinh tế gia Xing Ziqiang, thuộc công ty China International Capital Corp, có trụ sở tại Bắc Kinh, thì cho rằng Trung Quốc đang phải đối đầu với tình hình kinh tế còn nghiêm trọng hơn nhiều so với hồi năm 1998. Vào thời điểm đó, chỉ có một số quốc gia châu Á, kể cả những nước là đối thủ cạnh tranh của Trung Quốc, bị rối loạn do khủng hoảng. Do vậy, kế hoạch kích thích kinh tế lần này của Trung Quốc tương đương gần 16% GDP hàng năm, còn trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1998, tỷ lệ này chỉ là 1,2%.
Mặc dù vậy, hiện tại Bắc Kinh có thể yên tâm với vấn đề này. Sau 18 tháng vật lộn để kiềm chế lạm phát tăng cao, báo cáo mới đây của chính phủ cho biết chỉ số giá sản xuất của Trung Quốc trong tháng 10 giảm xuống 6,6% so với 9,1% của tháng 9, trong khi chỉ số giá tiêu dùng sắp được công bố trong tuần này, dự báo sẽ thấp hơn so với 4,6% của tháng trước vốn đã là mức giảm tháng thứ 5 liên tiếp.
Nguyễn Viết
Tổng hợp báo nước ngoài