(Dân trí) - Năm 2007, cuộc xung đột giữa Israel và Palestine chưa chấm dứt, thêm vào đó xung đột nội bộ Palestine càng làm cho tiến trình hòa bình Trung Đông trở nên xa vời.
Nhóm Bộ Tứ bảo trợ cho tiến trình hòa bình Trung Đông đã có một số nỗ lực, nhưng dường như những nỗ lực đó chưa đủ để đem lại bước đột phá cho tình hình căng thẳng tại khu vực này. Dưới đây là bức tranh hòa bình Trung Đông trong năm qua.
Năm vừa qua, nhiều chuyên gia đã cho rằng đó là một năm “thụt lùi” trong việc tìm kiếm hòa bình ổn định cho khu vực Trung Đông, trong đó trở lực chính kéo bánh xe hòa bình đi ngược là xung đột nội bộ Palestine, giữa Fatah và Hamas.
Hamas đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội Palestine năm ngoái và tháng 3 năm nay đứng ra thành lập chính phủ với Thủ tướng là ông Ismail Haniya. Tuy nhiên, chính phủ của Hamas có những bước đi nhằm làm giảm vai trò của Tổng thống Abbas và Fatah, đồng thời lại không nhận được sự ủng hộ từ bên ngoài khiến Palestine bị mất nguồn tài trợ.
Chính lý do đó mà mâu thuẫn giữa Fatah và Hamas gia tăng dẫn tới nhiều động thái dọa dẫm và trả đũa lẫn nhau. Đỉnh điểm của mâu thuẫn là xung đột hồi tháng 6, Hamas bắt giữ nhiều thành viên của Fatah và chiếm quyền kiểm soát Dải Gaza. Trước sức ép của Fatah và của nước ngoài, Tổng thống Abbas đã giải tán chính phủ của Hamas, Palestine bị chia cắt thành hai phần với Dải Gaza do Hamas chiếm giữ và khu Bờ Tây do Fatah kiểm soát.
Có thể nói Tổng thống Abbas đã phải chấp nhận một sự chia li đau đớn giữa Fatah và Hamas để cứu phần còn lại của Palestine. Sau khi chia tay Hamas, Tổng thống Abbas đã thành lập chính phủ tạm thời với thành phần chính là người của Fatah và Thủ tướng là ông Salam Fayyad.
Sau khi chính phủ này được thành lập, Israel đã chấp nhận trả lại Palestine khoản tiền thuế 119 triệu USD mà Israel thu hộ. Các nước tài trợ cũng tiếp tục cung cấp các khoản tiền đã cam kết cho Palestine. Và điều này đã giúp Tổng thống Abbas giải quyết được vấn đề lương cho công chức, đồng thời có tiền để thực hiện các chương trình cải thiện cuộc sống cho người dân ở Bờ Tây. Chính phủ Palestine của Fatah cũng được các bên liên quan, đặc biệt là Israel chấp nhận làm đại diện cho Palestine trong các cuộc đàm phán hòa bình.
Tuy nhiên, trong việc nỗ lực tìm kiếm hòa bình cho Trung Đông không thành công có trách nhiệm rất lớn của Israel. Đây là năm thứ hai của ông Olmert trên cương vị người đứng đầu chính phủ Israel. Nhưng so với người tiền nhiệm, ông Olmert không những không bớt cứng rắn mà cũng không dành nhiều thời gian cho việc đạt được thỏa thuận với Palestine như ông từng cam kết khi trở thành người đứng đầu chính phủ Do Thái hồi tháng 4 năm ngoái. Điều đó cũng dễ hiểu bởi trong năm qua ông Olmert phải đối mặt với các điều tra tham nhũng và những rắc rối nội bộ.
Thái độ thiếu hợp tác từ phía Israel làm cho bức tranh Trung Đông thêm phức tạp. Phía Israel đã gây nhiều khó khăn cho chính phủ của Hamas và gây sức ép buộc người dân Palestine phải quay mặt lại với chính phủ Hamas bằng các biện pháp như giữ lại các khoản tiền thuế, cấm vận, hạn chế đi lại. Hiện nay Israel vẫn đang tiếp tục các biện pháp cấm vận chặt chẽ và thường xuyên mở các cuộc tấn công vào Dải Gaza do Hamas kiểm soát khiến cho cuộc sống của dân thường Palestine tại khu vực này trở nên khốn đốn.
Tại Hội nghị tài trợ cho Trung Đông vừa diễn ra ở Paris, đại diện của Hội chữ thập đỏ và trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế hoạt động tại Palestine cho biết người dân Palestine ở Dải Gaza đang trải qua một thảm họa nhân đạo do sự “ngăn sông cấm chợ” của Israel cũng như do việc Israel cắt đứt nguồn cung cấp điện nước của họ. Mặc dù chính phủ Do Thái trong năm vừa qua cũng có một số cử chỉ thiện chí đối với chính quyền Palestine do Fatah lãnh đạo như việc trao trả tổng số hơn 500 tù binh Palestine, song những thiện chí đó là chưa đủ để thúc đẩy hòa bình cho Trung Đông.
Trong khi đó, Israel tiếp tục kế hoạch mở rộng các khu định cư Do Thái, nã pháo vào các vùng đất của người Palestine, cũng như không chấp nhận thời hạn chót để đạt được thỏa thuận về một nhà nước Palestine độc lập vào cuối năm 2008 mà Hội nghị hòa bình Trung Đông ở Annapolis đưa ra. Cuộc đối thoại song phương gần đây nhất giữa Israel và Palestine được nối lại theo thỏa thuận tại Hội nghị Annapolis đã không có được kết quả khả quan khiến người ta không hy vọng Israel có sự thể hiện tích cực hơn trong thời gian tới.
Trong bối cảnh đó thì các nước bảo trợ cho hòa bình Trung Đông, thường gọi là nhóm Bộ Tứ đã có những tác động nhất định.
Hoạt động của Bộ Tứ xung quanh tiến trình hòa bình Trung Đông trong năm vừa qua có một số điểm mới, đó là việc đề cử cựu Thủ tướng Anh Tony Blair làm đặc phái viên Trung Đông. Một sự kiện quan trọng khác là Hội nghị hòa bình Trung Đông tại Annapolis được tổ chức theo sáng kiến của Mỹ hồi cuối tháng 11 vừa qua. Tại hội nghị này lãnh đạo Palestine và Israel đã thỏa thuận nối lại các vòng đàm phán chính thức và các bên cũng cam kết nỗ lực để đạt được giải pháp cuối cùng vào cuối năm tới.
Cần phải nói thêm rằng, đầu năm nay, trước những bế tắc ở Trung Đông, người ta nói nhiều tới việc kế hoạch Lộ trình Hòa bình do Bộ Tứ đưa ra từ năm 2003 đã thất bại và lạc hậu. Các nước liên quan cũng đã có không ít cuộc họp để tìm kiếm một kế hoạch mới thay cho bản Lộ trình hòa bình này nhưng không thành công. Cuối cùng là Hội nghị Annapolis lại quyết định trở lại với những mục tiêu của Lộ trình hòa bình trước đó với thời hạn kéo dài đến cuối 2008 và mục tiêu không thay đổi là thành lập nhà nước Palestine độc lập bên cạnh nhà nước Do Thái.
Do đó, xét cho cùng thì nỗ lực của nhóm Bộ Tứ trong năm qua cũng không có điểm gì mới. Và như vừa đề cập ở trên, với thái độ không hợp tác của Israel, kết quả của Hội nghị Annapolis không còn mấy giá trị. Giới quan sát cũng đánh giá chính quyền Mỹ không thực sự tận tâm với vấn đề Trung Đông và vẫn thiên vị Israel nên chưa thể có tác động đáng kể tạo sự chuyển biến cho tình hình khu vực.
Năm 2008 sẽ chưa có đột phá cho đến khi có sự thay đổi chính phủ ở Mỹ và Israel. Chính phủ của Thủ tướng Olmert vẫn duy trì chính sách hiện nay. Còn chính phủ Mỹ vẫn dành quan tâm cho Iraq nhiều hơn là Trung Đông. Nếu có biến chuyển chăng nữa thì chỉ là ở nội bộ Palestine. Những khó khăn tại khu vực do Hamas kiểm soát sẽ khiến lực lượng này phải mềm dẻo hơn và trở lại hợp tác với Fatah. Hy vọng rằng điều đó sẽ sớm xảy ra để tránh thêm thiệt hại cho những người dân thường Palestine.
Lê Nguyễn