Có dấu hiệu của cường độ công việc (buổi tối, cô còn phải đến phòng thu làm việc), nhưng năng lượng trong ngôn từ vẫn rất dồi dào. Cuộc phỏng vấn rốt cuộc cũng như cuộc trò chuyện giữa hai người bạn lâu  ngày gặp nhau. Chuyện bắt đầu "mặn" từ Nhật thực, Hà cho rằng album này "vẫn bị VN tính".

Nói chung người trong nước có thể nghe được. Nhưng đến một không gian khác, một ngôn ngữ khác, người ta chỉ thấy nó lạ tai chứ không để tâm. Âm nhạc trên thế giới có một mẫu số chung, bất kể loại nhạc nào. Ví dụ ngồi cà phê mình đang nghe thế này, chả hiểu gì, nhưng cũng nghe được. Thì đấy là cái điểm chung. Hoặc phải rất là dị biệt.

Ví dụ trong các tiệm đĩa có khu World Music bán nhạc Ả Rập, nhạc Celtic... là đặc chủng của cái vùng đấy. Nếu để gọi là đặc chủng thì một trong những thứ của mình là chèo...

Nhưng việc Hà đang phải làm là pha các thứ vào với nhau, Hà đâu có thể hát chèo được...

Mà tôi cũng chả định hát chèo. Mình làm cái gì là cái gốc của mình! Cái gốc của Hà là sống ở Việt Nam, được nuôi dạy ở đây nhưng từ bé đến lớn chỉ nghe nhạc Tây, thành quen. Lúc đầu đi hát mọi người bảo hát nhạc Việt Nam giống như nhạc Tây... Mình cũng yêu dân ca, theo kiểu một người yêu nước thôi.

Hà nói luôn ý thức để đưa những yếu tố dân tộc vào sản phẩm của mình. Ý thức đó lớn mạnh khi Hà nước ngoài hay từ xưa?

Từ xưa đã thích rồi. Nó cũng là cái gốc rễ của mình, không bỏ đi được. Với lại có những mảng dân gian thì tôi thích thật, như hồi hát cái bài dân ca Xá ấy! Thì mình phát triển đúng những gì mình thích. Như trong đĩa là có một tý hơi quan họ Bắc Ninh (Ra ngõ mà yêu).

Tôi nghĩ người nghệ sỹ nào nếu để lập danh ở một nước khác thì vẫn phải giữ cái gốc của mình - điểm để họ thành công, khác với người khác. Không nên tách bạch cái chuyện Đông hay Tây hay như thế nào, Hà chỉ nghĩ làm cái gì đúng là cái gốc của cá nhân mình, khả năng để thành công sẽ nhiều hơn, dù có thể lâu hơn, nhưng vẫn có.

Hà có thấy hơi một chút tiếc khi hồi còn ở trong nước đã không tim hiểu kỹ càng hơn về những đặc trưng âm nhạc của dân tộc để bây giờ có thể đem ra áp dụng?

Phạm trù này lại hơn rộng ra nữa rồi. Thực ra, nếu xét kỹ tất cả các thể loại của mình thì mình sẽ thấy nó cũng ảnh hưởng của một số các nước khác chứ nó không nguyên bản(?) Chưa nói đến, nếu bị quá chìm đắm vào những cái Á Đông ấy thì người ta lại không thưởng ngoạn được.

Giống như pha rượu ấy, nồng độ phải rất vừa, rượu nào nặng chìm xuống, rượu nào nhẹ nổi lên... Nói chung, mình vẫn nghĩ, mình cứ làm được cái gì cho chính khán giả VN của mình nghe được, chứ không viển vông bây giờ lại nghĩ đi chinh phục mấy ông mắt xanh mũi lõ.

Tưởng Hà vẫn đang có mục tiêu như thế?

Có, nhưng Hà không quá kỳ vọng. Đi đến đâu thì đến thôi. Mình cứ làm những gì tốt nhất có thể. Ví dụ album này cho bạn trẻ trong nước cảm thấy có một cái gì đó để nghe - chứ không phải nhạc Tây là hay.

Với Hà, thực ra nó là một đề-mô hoàn chỉnh để đưa đi giới thiệu về mình, quân bình với các sản phẩm khác về chất lượng kỹ thuật. Và nó cũng có một ngôn ngữ âm nhạc dung hòa giữa hai thế giới. Họ nghe thấy có gọi là flavour (hương vị - PV) Á Đông, chứ cũng không quá nặng về tính địa phương.

Tò mò một chút, Hà đã bao giờ đi xem cả một vở chèo hay trực tiếp nghe hát ca trù?

Có... ngày xưa ở đây cũng có vài lần, nhưng cũng không phải đi chuyên sâu, thành ra mình vẫn bị xem "cỏ giả", chứ chưa được xem những người thực là nghệ nhân. Thường là nghe bằng băng, hát Xẩm chẳng hạn - chưa được xem bao giờ.

Hà không lý giải được, nhưng nghe cái gì thật, cái gì không thật là Hà biết. Hà nghe bà Cầu cái là thích liền, thế nhưng những người đi theo kiểu của bà, làm nhái bà, nghe mình cứ bị phản cảm, cứ bị dội. Nghe bà mở miệng ra là thích rồi, nhưng cũng không bao giờ có ý định học theo cả.

Bà là một khối nguyên chất của tất cả những gì chắt lọc trong cuộc đời bà, thì bà hát đúng như thế luôn. Bà rất là original (nguyên bản - PV) thì bà ấy mới làm như thế được, còn tất cả những người học theo thì không bao giờ được. Thì cái quan trọng trong nghệ thuật hay trong ngành nào cũng thế: mình phải là một cái gì đó original.

Gặp lại Hà thì nói chung không thấy thay đổi gì đáng kể, kể cả cách hát hay cách ăn nói... so với hồi chưa sang Mỹ ở... Có nhiều người kỳ vọng về phải giống Việt kiều hay là... (cười) cái gì đấy... Có nhiều cái mình trưởng thành hơn, nhìn mọi chuyện nhẹ nhõm hơn, thực tế hơn, bớt hoài bão viển vông...

Cái bệnh nghệ sĩ của HN, cái môi trường này rất "nguy hiểm". Rất nhiều nghệ sỹ giỏi sinh ra ở đây. Nhưng cách sống của HN, cái kiểu cứ lè phè, cứ kẻ sĩ. Hà về thấy rất nhiều bạn bè, cả người thân, người quen cũ - cảm giác như họ cứ bị gò trong nếp nghĩ của thành phố này. Những bạn đồng lứa, cùng thời, mà sống ở thành phố khác thì nhận thức của họ khác, cởi mở hơn.

Sự "đổi vùng" cho Thanh Phương (sang Mỹ 4 tháng để làm việc cho dự án Đối thoại 06) cũng xuất phát từ cảm giác ấy?

Anh ấy cần phải đổi vùng. Anh ấy làm rất hay trong môi trường này, nhưng anh ấy cũng có cái e dè, hơi sờ sợ cái gì nó bung phá quá. Khi đổi vùng, thứ nhất cắt anh ấy khỏi chuyện bận rộn đã này.

Ở bên này có một cái "nguy hiểm" là ai cũng gọi ai được, kể cả không quen. Thành ra lúc nào cũng bị bận những chuyện vặt. Còn cái chuyện chính lại không có thời giờ tập trung. Thứ hai, khi được tiếp xúc với môi trường mới thì suy nghĩ cũng khác. Lúc đầu trong quá trình làm việc, có những cái anh ấy sợ mình đi quá, phá cái bản nhạc ấy đi.

Thế nhưng anh ấy vẫn tôn trọng cái sản phẩm này của Hà, cũng có tranh luận, trao đổi qua lại, nhưng cũng để cho Hà theo ý nghĩ, cảm nhận của Hà... Một phần cũng vì mình là người làm nhiều hơn thật, còn anh ấy vẫn chạy rốt-đa bao nhiêu năm bây giờ mới chạy thật.

Nếu gặp đúng môi trường tốt chắc là Hà làm việc được thường xuyên. Còn nếu không, Hà cứ im một thời gian cho đến một ngày, nghe một tiếng click trong mình, giống như dây cót đồng hồ vặn lên một cái là nó chạy. Mà nó chạy thì rất nhanh và hiệu quả.

Cái hồi làm Nhật thực cũng thế rất là bị ép. Hai tuần thôi, nhưng rất hiệu quả, đến 3-4 năm sau người ta vẫn nhắc. Cái đĩa này cũng thế... Nếu bây giờ nhìn lại một tháng làm được rất nhiều việc.

Lúc đặt chân về phi trường Nội Bài, cầm đúng một cái master trên tay, không có một kế hoạch gì, không có tiền bạc gì, xong bắt đầu đi hát gom tiền đi in đĩa, làm đủ các thứ luôn...

Tại sao không mang tiền từ bên kia về? Tự tin quá đúng không?

Không phải tự tin. Mà làm đĩa này tốn nhiều tiền quá (cười không thành tiếng). Kinh phí cho đĩa này chi như thế thôi,  nếu mà quá thì tự mình phải giải quyết được số phát sinh đấy, chứ không phải lấy thêm vốn liếng mang về để giải quyết.

Nói thế này dễ bị nghĩ là kiêu này, nhưng thực ra Hà biết làm cái gì vào thời điểm nào. Tất nhiên rủi ro thì luôn xảy đến, nhưng mình cũng ước chừng được bao nhiêu % thành công của công việc mình đang muốn làm. Thế Hà mới để lui đến tháng này về.

Có phải xem ngày không?

Không, chả xem. Không biết tý gì về bói toán. Nhưng mà... chắc là có "ai" đi theo mách, hay là thế nào đấy. Rất nhạy cảm. Kể cả chuyện chọn đối tác. Biết là lúc nào làm với ai, làm cái gì mà không giải thích được tại sao mình biết.

Sự nghiệp của Hà gần như có một sự bảo trợ từ những thế lực...

... Đen tối (cười khúc khích). Chắc thế. Hà nghĩ là mẹ Hà đấy. Tại vì lúc mẹ mất rồi, Hà vẫn cảm giác một mối dây vô hình. À, mà không phải lúc nào mình cũng nhớ đâu, không phải đứa con gái hiếu thảo ngày nào cũng thắp hương. Hà là người rất vô thần. Hà nghĩ tất cả những cái thủ tục đấy là người sống tự làm vui lòng mình thôi. Không tin vào những chuyện ấy đâu.

Hà có "số" làm một ca sĩ thành công: sinh ra, lớn lên, lập gia đình đều trong môi trường thuận lợi?

Chả biết được. Hồi bé mình đâu có nghĩ làm ca sĩ thành công. Ngày xưa chuyên bị hù dọa. Mặt mình là mặt dễ bị bắt nạt hay sao ấy. Đi học trong trường nhạc thì cô Lê Dung bảo: Cháu chỉ hát nhạc jazz thôi. Cháu hát nhạc Pop không bao giờ nổi bằng Mỹ Linh, mà hát cổ điển thì không bao giờ cháu bằng cô cả! Đang là đứa học sinh, mà các tiền bối bảo thế chả sợ chết khiếp!

Hà có cái, ai nói gì kệ, mình biết việc mình làm. Vì Hà nghĩ khả năng của Hà là cái người khác không nhìn thấy được. Cho nên nhiều khi người ta đánh giá thấp mình. Hà cũng thích để cho người ta đánh giá thấp mình. Thực ra, lúc người ta khi dễ mình là lúc người ta không phòng bị mình...

Hà có nghĩ cuộc đời ca sĩ của mình có một yếu tố gì đấy... của vận mệnh?

Nếu mà vận mệnh nhé, tất cả các thầy bói đều nói như nhau: làm cái gì đấy liên quan đến ngành giáo dục. Kể cả người trong nhà xem tử vi, không ai khẳng định là thành công bằng nghề này. Nhưng Hà cũng ngang đấy! Hà không tin vào những chuyện người ta bảo mình.

Mình tự chứng minh với mình thôi. Rất ít người đặt lòng tin vào Hà, trừ những người trực tiếp dạy mình, là cô Huệ với cô Hiền. Những người đấy tin vào khả năng của Hà, tin là Hà có thể làm được nhiều hơn cái chuyện hát của mình, bằng cái giọng không có gì đặc biệt.

Và Hà nghĩ có thể từ những lòng tin như thế thì mình thành công. Với lại anh trai rất tin vào mình. Khi lấy chồng thì chồng rất tin vào khả năng của vợ. Có những chuyện lớn mình nghĩ mình không thể làm được, mình tự ti, nhưng lúc nào anh ấy cũng nói là mình làm được.

Chỉ nói đơn giản bây giờ chuyện sinh sống ở nước ngoài, không ai cảm thấy hòa nhập với cuộc sống được đâu, tức là đến một cái mức nào đấy thôi. Nhưng ở bên Mỹ, tôi sống rất tự nhiên, giống như một người địa phương. Tôi không có những mặc cảm, tôi không bị co cụm. Tôi nghĩ đó là có những người đã cho tôi lòng tin, chứng minh cho mình thấy là mình làm được.

Hà hơn một lần khen ngợi album của Gạt Tàn Đầy. Học nhiều như Hà rút cuộc lại thích một ban nhạc "nghiệp dư"?

(Cười) Tại vì ngày xưa cũng chả có việc gì làm, không đi học thì đi đâu... Bây giờ thông tin rất nhiều, không nhất thiết phải vào trường. Trường học cứ dạy năm này qua năm khác một cái giáo án thì làm sao cập nhật được thời đại công nghệ này.

Ngành khác thì không biết, nhưng ngành nhạc thì mình khẳng định không cần. Thậm chí nhiều khi "vô học" lại tốt hơn. Ăn thua lại phải là môi trường nữa. Chung quanh bạn rất nhiều người giỏi, thì trình độ bạn đi "học lỏm" được mới OK.

Chứ nếu bạn xuất thân là người bình thường, rồi bạn cũng đi theo học những dạng ngôi sao thị trường thì cũng chả đến đâu, chỉ có kém đi thôi. Nước ngoài họ không đi học trường nhạc nhiều đâu. Tất cả thần tượng âm nhạc của mình không phải người đi học nhạc, trừ Bjork có đi học cổ điển...

Bây giờ ví dụ Bjork ngồi đây thì Hà sẽ làm gì?

Chả làm gì cả, ngồi trợn mắt lên thôi... Hà thuộc loại fan ra đĩa thì mua thôi chứ không theo dõi chi tiết. Bao nhiêu thăng hoa, đời sống văn hóa của họ là sản phẩm, thì mình chỉ biết cái đấy là đủ rồi, còn những cái hỉ-nộ-ái-ố ngoài đời như thế nào, người ta ở ngoài tính tình ra sao... không quan tâm.

Theo Thiên Thạch
Quốc tế Thị trường và Tiêu dùng