(Dân trí) - Mức xử phạt hành chính tối đa cho một cây xăng gian lận là 20 triệu đồng - cái giá chẳng đáng là bao so với việc thu lợi bất chính hàng tỉ đồng - mức xử phạt hiện tại rất khó để ngăn chặn tình trạng gian lận xăng dầu.
Phó Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, TS Hồ Tất Thắng đã trao đổi với phóng viên Dân trí như vậy.
Thưa ông, vụ việc một số cây xăng sử dụng con chip điện tử để “móc túi” của người tiêu dùng chưa giải quyết xong, các cơ quan chức năng lại phát hiện thủ thuật gian lận trong việc tính kilômét của xe taxi?
Báo chí đã đưa rất nhiều tin bài về việc quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng đang bị xâm hại nghiêm trọng mà xâm hại chủ yếu là trong lĩnh vực đo lường, chất lượng. Mấy ngày qua hội tiêu chuẩn, bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cũng nhận được nhiều phản hồi của người tiêu dùng về những vấn đề nóng hổi này. Điều rất đáng nói là những gian lận, lấy cắp túi tiền của người tiêu dùng diễn ra trong bối cảnh lạm phát, giá cả đang leo thang, đời sống cán bộ công nhân viên chức đang gặp nhiều khó khăn…
Gian lận trong kinh doanh xăng dầu và kinh doanh taxi đã được cảnh báo từ cách đây rất lâu. Tuy nhiên, việc phát hiện ra mánh khoé gian lận còn chậm và khi phát hiện ra thì túi tiền của khách hàng đã bị móc rất nhiều?
Tôi cho đây là một hiện tượng chung của xã hội. Như việc nhà máy Vedan thải nước độc hại ra sông Thị Vải xảy ra mười mấy năm rồi chứ không phải bây giờ mới xảy ra. Hiện tượng ăn gian lận xăng dầu xảy ra nhiều năm nay và chúng ta đã báo động có hiện tượng đó rồi. Vấn đề là chúng ta làm chưa triệt để và chưa có chế tài để răn đe đối với các cơ sở gian lận.
Cứ mỗi lần vi phạm, các cơ quan chức năng thường hay nói chế tài xử lí của ta nhẹ quá, không đủ sức răn đe. Nhưng lần kế tiếp xảy ra, câu nói đó vẫn được sử dụng và tình hình vẫn không thay đổi?
Chúng ta chưa thực sự cương quyết. Thủ tục hành chính của ta cũng còn phức tạp. Tất cả những chế tài xử phạt thuộc về thẩm quyền của Quốc hội hoặc Chính phủ, nhưng mỗi lần Quốc hội, Chính phủ thông qua hoặc đưa ra quyết định thì phải cả một quá trình, có thời gian chuẩn bị rất lâu dài.
Tôi cho rằng xử phạt như hiện hành là không... nghiêm trị. Ví như mức xử phạt vi phạm hành chính về mặt đo lường chất lượng xăng dầu tối đa chỉ 20 triệu cho một cây xăng gian lận thì chẳng đáng là bao so với việc thu lợi bất chính hàng tỉ đồng. Và như vậy thì không có tính răn đe mà không răn đe sẽ không thể ngăn chặn được tình trạng gian lận.
Thưa ông, còn một hiện tượng liên quan đến người tiêu dùng mới diễn ra gần đây, đó là việc giảm trọng lượng, dung tích trong các sản phẩm đóng gói, đóng lon và điều này thậm chí xảy ra ở cả các sản phẩm có tiếng. Ông có bình luận gì về việc các doanh nghiệp không tăng giá nhưng lại áp dụng chiêu thức trên?
Hàng đóng gói sẵn là hàng hóa mà quá trình đóng gói về dung tích, khối lượng, người tiêu dùng không được chứng giám, không có điều kiện kiểm tra, kiểm soát được. Khi mua hàng, người tiêu dùng cũng ít có tâm lí phải cân xem có đảm bảo không. Chính vì khe hở như vậy, các nhà sản xuất kinh doanh đã lợi dụng để thay đổi dung tích, khối lượng, trọng lượng. Đó là hình thức gian lận rất tinh vi hiện đang phổ biến và cũng là một hình thức móc túi người tiêu dùng. Thực chất, đây không phải là giữ giá mà chính là đã tăng giá.
Từ những gian lận hiện nay có thể tổng kết về tình thế của người tiêu dùng như thế này: đổ xăng cho xe thì có nguy cơ bị thiếu, đi taxi có thể bị tính lận cây số, đi mua hàng dễ bị thiếu trọng lượng, còn khi ăn uống thường có cảm giác không an toàn. Dường như người tiêu dùng có thể bị “tấn công” từ nhiều phía, thưa ông?
Với giác độ là một tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng chúng tôi cũng rất bức xúc. Tôi cho rằng, cốt lõi của vấn đề là chúng ta phải có những chế tài mạnh mẽ hơn nữa để người tiêu dùng thấy mình được cơ quan chức năng quan tâm, bảo vệ. Phải tăng mức phạt lên có thể hai ba lần so với qui định hiện nay để răn đe.
Trong một số trường hợp có thể thu hồi giấy phép kinh doanh, thậm chí là truy tố. Ví như những hiện tượng áp dụng công nghệ hiện đại để ăn cắp xăng dầu thì đó là những hành vi cố tình một cách nghiêm trọng và có thể truy tố trước pháp luật.
Tôi cho rằng, nhà nước phải thu hồi lại những khoản thu bất chính do hình thức gian lận này. Một cây xăng một năm có thể thu hàng tỉ do việc gian lận mà chúng ta xử phạt tăng thành mấy trăm triệu đi nữa, người ta cũng thấy không ăn thua gì so với mức thu. Từ nguồn thu lại những khoản bất chính có thể tiến tới lập quĩ bảo vệ người tiêu dùng.
Về công tác thanh, kiểm tra thì sao, thưa ông?
Chúng tôi đề nghị tăng cường công tác thanh, kiểm tra đột xuất. Một khi người tiêu dùng phát hiện có những nghi vấn, người ta thông báo cho cơ quan quản lí hoặc thông qua hội bảo vệ người tiêu dùng ở trung ương và địa phương thì cơ quan chức năng phải kiểm tra ngay.
Xin cảm ơn ông!
Cấn Cường (thực hiện)