Báo điện tử của báo khuyến học & Dân Trí

Sai về mục đích

Dự án “Thu gom và xử lý nước thải Hồ Tây” là một trong những hạng mục của dự án “Xây dựng hạ tầng kỹ thuật xung quanh Hồ Tây” do Ban quản lý dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật xung quanh Hồ Tây, quận Tây Hồ, Hà Nội làm chủ đầu tư. Dự án được Chính phủ phê duyệt ngày 4/12/2000 với tổng số tiền đầu tư hơn 540 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn ngân sách là 20%, vốn huy động đấu thầu quyền sử dụng đất và các nguồn khác là 80%, thời gian thực hiện là 5 năm.

Một trong những hạng mục của dự án là Trạm xử lý nước thải Hồ Tây được xây dựng trên khu đất có diện tích hơn 46.000m2 tại khu Đầm Bảy, phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, và tổng vốn đầu tư hơn 260 tỷ đồng, dự kiến được hoàn thành trong năm 2006. Tuy nhiên, đến nay thiết kế cuối cùng vẫn chưa được phê duyệt.

Mục đích của Trạm xử lý nước thải Hồ Tây được đặt ra ở thời điểm xây dựng dự án (năm 1998) là xử lý một phần nước thải (7.500m3/ngày), một phần vẫn xả thẳng ra sông Tô Lịch mà không xử lý. Nước thải sau khi xử lý đạt tiêu chuẩn A, theo tiêu chuẩn Việt Nam về nước thải công nghiệp, được xả vào hệ thống thoát nước chung của thành phố và bổ cập vào Hồ Tây khi cần thiết (việc bổ cập nước vào Hồ Tây chỉ được triển khai sau khi đã có các kết quả nghiên cứu chất lượng nước sau xử lý, đảm bảo cân bằng sinh thái nước Hồ Tây).

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Phí Thái Bình cho biết, hệ thống thu gom xử lý nước thải Hồ Tây là 1 trong 4 dự án bị xem xét giãn tiến độ, hoặc có thể dừng trong đợt này. 3 dự án khác là Cung văn hoá - thể thao Thanh niên Hà Nội, Trụ sở làm việc của Sở KHĐT, Trung tâm đào tạo CNTT giai đoạn II. Cũng theo ông Bình, đây là chủ trương của TP Hà Nội hưởng ứng các giải pháp kiềm chế lạm phát theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Việc giãn tiến độ dự án đã nhận được sự ủng hộ của nhiều nhà khoa học. Bởi theo họ, các mục đích của dự án là bổ cập nước cho Hồ Tây và xử lý nước thải xung quanh Hồ Tây đã không đạt được.

Việc bổ cập nước cho Hồ Tây, theo phân tích của các nhà khoa học, do công suất của trạm xử lý quá nhỏ nên lượng bổ cập không bằng lượng nước Hồ Tây bị bốc hơi. Theo công suất thiết kế, thì Hồ Tây sẽ được bổ cập khoảng 7.500m3/ngày từ trạm xử lý nước thải. Lượng nước này nếu đem so với diện tích 526 ha mặt nước Hồ Tây thì chỉ là “muối bỏ bể”. Nếu như mỗi ngày được bổ cập 7.500 m3, thì nước Hồ Tây dâng lên được 1,4mm. Trong khi đó lượng nước bốc hơi tự nhiên là gần 10mm/ngày.

Hệ thống thoát nước chung của TP Hà Nội là các dòng sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét đang bị ô nhiễm nặng nề. Nước thải sau xử lý từ Trạm Hồ Tây cuối cùng lại xả vào sông Tô Lịch. Mặt khác, TP Hà Nội đang chuẩn bị xây dựng các trạm xử lý nước thải khác rất lớn tại Yên Sở, Yên Xá (Thanh Trì); Phú Đô (Từ Liêm) với kinh phí đầu tư lên đến hàng ngàn tỷ Đồng (Riêng trạm Yên Sở hơn 4.000tỷ Đồng, công suất 190.000m3/ngày).

Như vậy, ngoài mục đích bổ cập nước Hồ Tây nói trên, mục đích thứ hai là Trạm xử lý nước thải Hồ Tây sẽ chỉ làm mỗi việc là xử lý một lượng nước thải nhỏ (7.500m3/ngày), rồi lại xả vào nguồn nước bẩn lớn khác với hàng trăm ngàn mét khối mỗi ngày, rồi lại được hút lên xử lý lại ở các Trạm xử lý cuối nguồn sông Tô Lịch, Kim Ngưu!

Không có hiệu quả đầu tư

GS.TS Trần Hiếu Nhuệ, Viện trưởng Viện kỹ thuật nước và công nghệ môi trường cho rằng, nếu xét riêng về mục đích xử lý nước thải thì dự án nào cũng cần, vì vấn đề nâng cao chất lượng môi trường cũng là nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhưng, dự án xử lý nước thải Hồ Tây kéo dài quá lâu, xét về hiệu quả đầu tư và môi trường đều không đạt được.

Không chỉ dự án này kéo dài, kém hiệu quả, mà trước đó, dự án được cho là lịch sử mang tên "Thay nước Hồ Tây bằng nước mặt sông Hồng" trị giá 30 triệu USD cũng bị đổ bể vì các nhà khoa học cho rằng, không phải tốn nhiều tiền thế để biến nước Hồ Tây thành nước "bể bơi" lấy từ sông Hồng. Mặt khác, nước sông Hồng chưa chắc đã sạch bằng nước Hồ Tây…

Cuộc họp ngày 16/5/2001, tại Hội Liên hiệp KHKTVN, nhiều nhà khoa học đã phản đối dự án này. Lý do của những ý kiến trái chiều này không hoàn toàn bởi dự án "động" đến hồ Tây, một "địa linh" của Hà Nội. Hồ Tây là một thực thể sống, tự nó điều hòa được và “sống” được. Nếu như có can thiệp thì chỉ là hỗ trợ xây dựng một hệ sinh thái tối ưu và đừng đổ quá nhiều chất thải khác nhau xuống nước.

GS Mai Đình Yên, Phó Chủ tịch thường trực Hội Sinh thái Việt Nam cho rằng, trong 4-5 hồ nước ngọt cỡ lớn của Việt Nam thì Hồ Tây được xếp là hồ có hệ thống sinh học tự nhiên phong phú nhất. Nó được coi như một bức tranh về quỹ gene của đồng bằng Bắc Bộ bởi có tới 118 loài vi tảo, 43 loài động vật nổi và hàng chục loại cá, động vật đáy khác. Chính vì vậy, việc triển khai dự án nâng cao chất lượng Hồ Tây phải tính toán và khảo sát thật kỹ các tác động của nó tới hệ sinh học tự nhiên. Nếu không sẽ mất đi những giá trị mà không một dự án kinh tế nào có thể đem lại được.

Được biết, có một vài tác giả đề xuất phương án xây dựng Trạm xử lý nước thải 15.000m3/ngày cũng tại Hồ Tây thay cho trạm 7.500m3/ngày với chi phí lên tới gần 500 tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu làm một phép tính đơn giản rằng, 46.000m2 đất Hồ Tây dùng để xây dựng Trạm xử lý nước thải này đem đấu giá có thể thu về từng đó tiền nữa. Với số tiền gần 1.000 tỷ đồng tiết kiệm được này có thể xây được gần 200km đường cống bao ven sông Tô Lịch, Kim Ngưu để tách và thu gom toàn bộ nước thải hai bên sông về nhà máy xử lý nước tại các trạm xử lý hạ lưu.

Vậy thì việc triển khai dự án Trạm xử lý nước thải Hồ Tây vừa tốn kém, vừa không có hiệu quả. Đặc biệt là trong tình hình thực tế hiện nay, khi thành phố đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng để xây dựng các nhà máy xử lý nước thải ở phía hạ lưu sông Tô Lịch, Kim Ngưu thì việc xem xét để ngừng hẳn việc thực hiện dự án này là điều nên làm.

Nguyên Phương