(Dân trí) - Dài 270 km, chảy qua nhiều tỉnh, sông Sài Gòn có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh trên lưu vực. Quan trọng nhất, nó là nguồn cấp nước thô cho các nhà máy nước phục vụ 8 triệu dân TPHCM. Nhưng các nhà khoa học vô cùng lo ngại vì nó… đang “chết”.
Dòng sông “hấp hối”
Tại hội thảo “Bảo vệ môi trường nước sông Sài Gòn phục vụ an toàn cấp nước trên lưu vực song”, hầu hết các nhà khoa học đều khẳng định: mức độ ô nhiễm sông Sài Gòn đang ở mức đáng báo động và ngày càng tăng cao.
Theo PGS-TS Nguyễn Đinh Tuấn - Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM, hầu hết các thông số liên quan đến chất lượng nước của nước sông Sài Gòn đều không đạt yêu cầu, sông đã bị axit hóa, thành phần quan trọng nhất trong nước là DO (ôxy hoà tan) cũng chỉ đạt từ 2,8 -4,7mg/lít (tiêu chuẩn Việt Nam là trên 6mg/lít)…
Thạc sĩ Nguyễn Thị Vân Hà - giảng viên Trường ĐH Bách khoa, cho biết: ĐH Bách khoa đã khảo sát và có kết quả là tại hầu hết các vị trí, nồng độ Mangan trong nước sông Sài Gòn vượt tiêu chuẩn chất lượng nước mặt sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt. Hàm lượng Mangan đo được trong năm nay là 0,15-0,45 mg/l, trong khi tiêu chuẩn là 0,1 mg/l.
Còn Viện Khoa học Công nghệ và Môi trường nước thì công bố: Từ năm 2005 đến nay, độ đục của nước sông Sài Gòn đã tăng gấp 5 lần, lượng ammoniac (NH3) và coliform vượt đến hàng chục lần.
Khủng khiếp nhất là ô nhiễm vi sinh đã vượt tiêu chuẩn cho phép đến 220 lần. Hàm lượng dầu trong nước dao động từ 0,023 đến 0,090mg/lít, trong khi quy định nước thô cho nhà máy nước không được có dầu.
Ai đầu độc dòng sông?
Bà Võ Thị Ngọc Hạnh, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Bình Dương thừa nhận: Trên địa bàn tỉnh có 11 khu công nghiệp xả nước thải vào lưu vực sông Sài Gòn với tổng lượng khoảng 30.000m3/ngày. Các cơ sở nằm ngoài các khu công nghiệp cũng thải khoảng 45.000m3/ngày. Trong đó có các ngành độc hại như sản xuất giấy, dệt nhuộm, chế biến mủ cao su…
Tại tỉnh Tây Ninh cũng có gần 40 đơn vị xả nước thải trực tiếp ra sông Sài Gòn. TPHCM dù đã có nhiều khuyến cáo và kiểm soát chặt chẽ, nhưng vẫn có các khu công nghiệp lén lút xả nước thải chưa xử lý ra sông. Bởi trên địa bàn TP vẫn còn đến 9/15 khu công nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.
Ngoài ra, các nhà khoa học cũng lo ngại về tình hình phát triển hoạt động nuôi trồng thủy sản trên hồ Dầu Tiếng và ven bờ sông Sài Gòn. Đây là nguyên nhân chính gây ra tình trạng ô nhiễm vi sinh. Và không kiểm soát tốt hoạt động vận tải đường sông cũng khiến tỉ lệ dầu trong nước tăng cao.
Cứu lấy sông Sài Gòn
Giữa năm 2006, Tây Ninh, Bình Dương và TPHCM đã ký kết liên tịch đồng ý chung sức bảo vệ môi trường sông Sài Gòn. Thế nhưng, đến nay cũng chỉ mới chung nhau làm được một việc là… lắp đặt 3 trạm quan trắc chất lượng nước.
Tại hội thảo, các nhà khoa học đều thấy đã đến lúc phải hành động thực sự. Tất cả đều nhất trí việc cần xây dựng kế hoạch hành động cụ thể để quản lý, bảo vệ nguồn nước sông Sài Gòn, cần có kinh phí để triển khai kế hoạch cho dù nó rất tốn kém.
Bởi theo GSTS Lâm Minh Triết - Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ và Môi trường nước: “Chúng ta bỏ ra 1 tỷ USD cho công tác bảo vệ sông bây giờ thì vẫn ít hơn rất nhiều so với hàng chục tỷ USD sẽ phải bỏ ra cho công tác khắc phục ô nhiễm dòng sông sau này”.
Ông nhấn mạnh: Chúng ta đã, đang và sẽ trả giá rất đắt về vật chất, về tác động xã hội và về trách nhiệm với thế hệ đương thời, cũng như để lại hậu quả nghiêm trọng đầy thách thức cho thế hệ mai sau… nếu chúng ta bỏ mặc cho dòng sông chết, không triển khai ngay các biện pháp cần thiết để cứu lấy dòng sông.
Tùng Nguyên