"Những người lãnh đạo dễ rơi vào tình trạng “không muốn nghe lời ngược”. Khi họ nói thì luôn đúng đạo lý, nhưng đến lúc làm thì tìm cách tránh những việc phiền phức cho bản thân". Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc VN Phạm Thế Duyệt trao đổi xung quanh đề án giám sát và phản biện xã hội do Mặt trận đề ra.
Thưa ông, làm thế nào để sự phản biện xã hội của MTTQ và các đoàn thể đối với hoạt động của các cơ quan Đảng, chính quyền có hiệu quả thiết thực?
Ngoài qui chế dân chủ ở cơ sở đã thực hiện lâu nay, cũng như việc Thủ tướng Chính phủ giao MTTQ giám sát cán bộ, công chức tại địa bàn dân cư (đang thí điểm tại năm tỉnh, thành phố), việc xây dựng đề án phản biện xã hội của MTTQ là để tạo nên một cơ chế có hiệu lực đối với các cấp có quyền lực.
Trong đó, người nắm giữ quyền lực buộc phải thực hiện theo đúng qui định của pháp luật. Nếu tổ chức, cán bộ nào thực hiện không nghiêm, MTTQ và các đoàn thể sẽ có ý kiến buộc họ phải tuân thủ.
Các tổ chức, đơn vị, cán bộ của Đảng, chính quyền phải làm việc theo luật định, chứ không thể làm theo kiểu “ban ơn”, muốn thì làm, không muốn thì thôi, không ai giám sát được.
Có ý kiến cho rằng MTTQ khi thực hiện giám sát và phản biện cần tập trung vào các cán bộ cấp cao của Đảng và nhà nước, vì cấp càng cao mà sai thì hậu quả càng lớn, thưa ông?
Đó cũng là một ý kiến đóng góp cho việc xây dựng đề án phản biện xã hội mà chúng tôi đang xây dựng. Nói chung khi đã sai, ở cấp cao hay cấp thấp hơn cũng đều quan trọng. Nếu cán bộ cao cấp có sai phạm, thiệt hại cũng sẽ lớn, sự mất lòng tin của nhân dân cũng nhiều hơn. Nhưng cán bộ cấp thấp hơn làm sai thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của từng người dân cụ thể, đó cũng là chuyện chúng ta cần lưu ý.
Cá nhân tôi thấy ý kiến cho rằng cần tập trung trọng điểm vào giám sát, phản biện đối với những cán bộ cao cấp cũng hợp lý. Vì nếu ta làm tốt được việc này sẽ làm gương cho các cấp dưới. Cán bộ nằm trong bộ máy Đảng, chính quyền, một khi cấp trên của họ đã nghiêm thì thường cấp dưới cũng sẽ nghiêm theo.
Nhưng có trường hợp cán bộ làm sai, chúng ta còn nhùng nhằng khó qui trách nhiệm và xử lý. Trong khi ở đây, MTTQ và các tổ chức thành viên có khi lại phản biện đối với cả một tổ chức Đảng hoặc chính quyền?
Có thể có khó khăn, nhưng không phải là không làm được. Có thể có ai đó hành xử theo kiểu bất chấp, nhưng sớm muộn gì thì các sai phạm của họ cũng bị xử lý. Chúng ta có luật pháp, có bộ máy, có các đoàn thể giám sát thì không thể bất lực mãi trước những sai phạm của một cá nhân, tổ chức cụ thể nào đó.
Khi đã có một cơ chế phản biện rõ ràng thì MTTQ và các đoàn thể đủ điều kiện để phản biện lại trước các quyết định sai trái, đưa ra những chứng lý chính xác, có sức thuyết phục cao thì họ không thể không làm theo. Cái chính là chúng ta có làm tốt công tác phản biện xã hội hay không thôi.
Trong quá trình MTTQ phản biện, có thể sẽ có nhiều ý kiến khác nhau. Ai sẽ “phân xử” người xây dựng chính sách đúng hay người phản biện đúng?
Đừng phân biệt bên này, bên kia. Ở đây, MTTQ không phải đợi khi chính sách đã ban hành, thấy sai rồi mới phản biện. Nếu được chấp thuận, MTTQ muốn tham gia ngay từ quá trình khởi thảo xây dựng chính sách với các cấp có trách nhiệm.
Thưa chủ tịch, khi nào cơ chế phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức thành viên sẽ được thực thi?
Tôi chưa thể nói ngay được, vì quá trình mới ở giai đoạn đầu. MTTQ sau khi tiếp thu ý kiến các nhân sĩ, trí thức và 44 tổ chức thành viên của Mặt trận, sẽ có buổi làm việc với Ban bí thư về đề án này.
Xin cảm ơn chủ tịch.
Theo N.V.Hải
Tuổi Trẻ