(Dân trí) - Công trình tu bổ, tôn tạo Nhà hát lớn thành phố từ năm 1997 đến nay vẫn chưa có quyết toán công trình, đây chỉ là một ví dụ điển hình về hiện trạng luộm thuộm trong quản lý xây dựng. Có thể nói, chưa lĩnh vực nào mà tình trạng thiếu kỷ luật, thất thoát vốn, tiêu cực, tham nhũng lại phổ biến như trong lĩnh vực xây dựng cơ bản.
Chiều qua (16/5), Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách Quốc hội Nguyễn Đức Kiên và Bộ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư Võ Hồng Phúc đã báo cáo Quốc hội những vấn đề liên quan đến việc quản lý đầu tư xây dựng những công trình có sử dụng vốn ngân sách và vốn vay nước ngoài.
Chấn chỉnh ngay tính pháp lý của các Ban quản lý dự án
“Việc quản lý và sử dụng vốn vay nước ngoài, nhất là vốn ODA hiệu quả còn thấp, khung pháp lý cao nhất về quản lý và sử dụng ODA hiện nay là Nghị định 17/NĐ-CP năm 2001 nhưng việc thực thi chưa triệt để. Ban quản lý dự án đươc giao quá nhiều quyền mà không rõ về trách nhiệm…”, Ông Kiên nhấn mạnh và khẳng định: “Tình hình này không những gây thất thoát, lãng phí đối với nguồn vốn ODA, đến chất lượng công trình mà còn tác động bất lợi đến môi trường đầu tư và thực hiện cam kết của các nhà tài trợ vốn ODA đối với Việt Nam”.
Thay mặt Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách của QH, ông Kiên đưa ra một số đề xuất để khắc phục tình trạng này, đó là nhanh chóng hoàn chỉnh khung pháp lý, tổ chức thanh tra, kiểm tra toàn diện và thường xuyên các dự án sử dụng vốn ODA và ngân sách nhà nước; làm rõ trách nhiệm của Bộ chủ quản trong vai trò tổ chức thực hiện và thanh tra, kiểm tra các Ban quản lý dự án… Đặc biệt, cần chấn chỉnh ngay tính pháp lý cũng như chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm của Ban quản lý các công trình, dự án sử dụng vốn ODA.
Báo cáo nêu rõ, ngay cả trong năm 2004, sau khi QH thực hiện quyền giám sát tối cao về quản lý đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB), công tác quản lý các dự án đầu tư từ nguồn vốn ODA vẫn chưa có chuyển biến rõ nét. Ban quản lý PMU18, Bộ GTVT tồn tại trong nhiều năm là điển hình của việc buông lỏng quản lý, gây bất bình trong nhân dân.
Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách cũng yêu cầu Chính phủ giải trình rõ nguyên nhân dẫn đến những chương trình, dự án không xác định giá trị thực hiện như dự án Lưới điện miền Trung- Nam, dự án cải thiện môi trường TP Hồ Chí Minh và một số dự án không lập dự án và cũng không có giá trị thực hiện khi sử dụng.
Nhận định về quản lý nguồn vốn ODA, trong báo cáo về quản lý, phân bổ, sử dụng các nguồn vốn lớn, đặc biệt là vốn ODA, Bộ trưởng Kế hoạch- Đầu tư Võ Hồng Phúc cho rằng, việc quản lý và sử dụng ODA tuy phải tuân thủ Nghị định 17/NĐ-CP song vẫn phải chịu sự chi phối của nhiều văn bản pháp qui khác với những nội dung không nhất quán nên gây khó khăn cho việc quản lý và thực hiện vốn ODA.
“Hiện vẫn chưa có mô hình chuẩn về các Ban quản lý chương trình, dự án ODA với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể, thiếu chế độ kiểm tra hoạt động của các tổ chức này.”, ông Phúc nói
Đầu tư xây dựng cơ bản: Chưa khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải
“Nhiều dự án nhóm B, C thi công kéo dài vượt quá thời gian qui định”, ông Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh và chỉ đích danh Bộ GTVT, nơi có tới 196 dự án nhóm B, C phải kéo dài thời gian so với qui định.
Không chỉ dàn trải, phân tán, ông Kiên còn nêu rõ tình trạng sử dụng vốn đầu tư không đúng mục đích, trái qui định của pháp luật. Báo cáo của Kiểm toán nhà nước cho thấy, Bộ GTVT sử dụng vốn đầu tư không đúng qui định lên tới 143,6 tỉ đồng, quyết định đầu tư 28 dự án không có trong danh mục các dự án kế hoạch 5 năm với tổng mức đầu tư 1.460,7 tỉ đồng.
Ngoài ra, nhiều công trình đã hoàn thành đưa vào sử dụng trong thời gian dài vẫn chưa được phê duyệt, quyết toán vốn đầu tư công trình. Cùng với nhận định này, Bộ trưởng Võ Hồng Phúc đưa ra một ví dụ cụ thể, đó là công trình tu bổ, tôn tạo Nhà hát lớn thành phố từ 1997 đến nay chưa có quyết toán công trình.
Bộ trưởng Võ Hồng Phúc chỉ ra một số vấn đề nổi cộm hiện nay như tình trạng buông lỏng quản lý, thiếu kỷ luật trong đầu tư, xây dựng; cơ chế, chính sách thiếu đồng bộ lại hay thay đổi; tham nhũng, lãng phí của một bộ phận cán bộ quản lý; đặc biệt, tính khép kín từ khâu qui hoạch chuẩn bị dự án, thẩm định dự án, ban hành định mức trong đầu tư, tư vấn, thi công trong nội bộ một Bộ, ngành, địa phương đã dẫn đến những vụ tiêu cực, tham nhũng trong thời gian qua.
Chỉ có… 40% dự án nhóm A báo cáo giám sát và đánh giá đầu tư
Tính đến cuối tháng 3/2006 mới có 96 đơn vị cáo báo cáo giám sát đầu tư năm 2005 (đạt 71%); có 21/35 Bộ, cơ quan ngang bộ báo cáo đạt 60%, 7/17 cơ quan thuộc Chính phủ (đạt 41,2%)… Bộ trưởng Võ Hồng Phúc bức xúc thông báo về tình trạng này và cho biết: “Ngay cả các dự án nhóm A cũng chỉ có khoảng 40% có báo cáo giám sát và đánh giá đầu tư”.
Nói về trách nhiệm của các cấp trong quản lý đầu tư, ông Phúc nhấn mạnh: “Có phần trách nhiệm của tập thể Chính phủ, Bộ Kế hoạch- Đầu tư, các Bộ tổng hợp, các Bộ quản lý ngành cùng thủ trưởng của những cơ quan, của HĐND, UBND các cấp. Việc chống thất thoát trong đầu tư và xây dựng gắn liền với chống tham nhũng nhưng Chính phủ vẫn chưa có một chương trình toàn diện, quyết liệt, hiệu quả trong việc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, chưa có biện pháp loại bỏ tính khép kín trong đầu tư”.
Về giải pháp khắc phục, ông Phúc đề nghị: “Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả, chất lượng và tiến độ xây dựng. Giám đốc điều hành dự án phải có đủ điều kiện năng lực phù hợp với loại và cấp công trình theo quy định. Chủ đầu tư phải là người khai thác, sử dụng công trình và phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hậu quả của việc không thực hiện đúng chức năng, thiếu trách nhiệm trong quản lý”. Ý kiến này của ông Phúc được nhiều người đồng tình bởi một ví dụ rất cụ thể, đó là ở Bộ GTVT, nơi mà các ban quản lý là chủ đầu tư nhưng đơn vị quản lý, khai thác lại là các Khu quản lý đường bộ. Chính vì vậy, trách nhiệm của chủ đầu tư là rất kém dẫn đến tình trạng tiêu cực, tham nhũng, chất lượng công trình thấp...
Đức Hòa