(Dân trí) - Trong khi thế giới Ảrập hy vọng thắng lợi quyết định của đương kim Tổng thống Iran Ahmadinejad sẽ giúp quan hệ Ảrập - Tehran đạt được tiến bộ mới, phương Tây lại lo ngại nỗ lực của họ ngăn chặn tham vọng hạt nhân của nước này sẽ đối mặt với thách thức mới.
Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad.
Thất vọng lớn với Tổng thống Mỹ Obama?
Mỹ theo dõi sát cuộc đua ở Iran, giữa đương kim Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad có quan điểm cứng rắn về cả đối nội lẫn đối ngoại và các nhà cải cách chủ trương cải thiện quan hệ với phương Tây.
Việc nhân vật theo đường lối cứng rắn - Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad tái cử, đã giáng một đòn thất vọng lớn vào nỗ lực của Tổng thống Mỹ Barack Obama đang mong muốn thay đổi mối quan hệ thù địch nhiều thập kỷ qua giữa Washington và Tehran, dù Obama từng tuyên bố sẽ đối thoại với bất kỳ ai làm tổng thống nước này. Obama hiểu rằng nó sẽ quyết định đường hướng chính sách của Iran đối với các vấn đề then chốt như cuộc đối đầu với phương Tây xung quanh tham vọng hạt nhân của họ và khả năng xuất hiện những cuộc đàm phán mang tính đột phá với Washington sau 30 năm ngoại giao đóng băng.
Chính quyền Mỹ đã thay đổi cách tiếp cận với Iran: chọn con đường đối thoại trực tiếp thay vì đối đầu như chính sách của chính quyền Tổng thống George W. Bush. Nhưng giờ đây, rõ ràng Tổng thống Obama sẽ phải đối phó với nhân vật cứng rắn với Mỹ, quyết liệt bảo vệ chương trình hạt nhân và giữ thái độ kiên quyết chống Israel. Ông Obama biết nước Mỹ sẽ cần Iran trong việc giữ ổn định Iraq cũng như giải quyết vấn đề Afghanistan và đặc biệt là vấn đề dầu mỏ vì Iran là quốc gia quan trọng ở khu vực.
Những phản ứng đầu tiên của Nhà Trắng cho thấy nhà lãnh đạo Mỹ đang lúng túng. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton chỉ nói Washington hy vọng các kết quả đã phản ánh nguyện vọng của người dân nước này, còn Phó Tổng thống Joe Biden chỉ đề cập đến vấn đề cũ: sự quan tâm của chính quyền Mỹ với chấm dứt nỗ lực phát triển vũ khí hạt nhân cũng như sự bảo trợ của Tehran đối với chủ nghĩa khủng bố.
Ảnh hưởng nào cho khu vực?
Phản ứng trước chiến thắng của ông Ahmadinejad, Liên đoàn Ảrập hy vọng các nước cùng Iran sẽ hợp tác để kiến tạo hoà bình tại Trung Đông. Chính phủ Iraq, Syria và Afghanistan mong muốn duy trì các quan hệ thân thiện với Tehran. Bộ Ngoại giao Li-băng hy vọng thắng lợi của Ahmadinejad sẽ là nhân tố giúp giải quyết các vấn đề giữa nước này với Mỹ, Liên minh châu Âu và các nước khác.
Trong khi đó, Israel cho rằng việc ông Ahmadinejad tái đắc cử chỉ cho thấy mối đe dọa từ Iran gia tăng.
Cuộc bầu cử tổng thống Iran ngày 12/6 được xem là cuộc đấu công khai nhất, cuộc bầu cử chưa từng có trong lịch sử 30 năm của Iran với số cử tri đăng ký rất đông. Với chiến thắng của ông Ahmadinejad, một số nhà phân tích cảnh báo khả năng leo thang bạo lực tại khu vực vốn được mệnh danh là chảo lửa này, trong đó có khả năng một cuộc tấn công quân sự của Israel nhằm vào Iran.
Trả lời phỏng vấn báo giới từ vài ngày trước khi Iran tiến hành bầu cử, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton vẫn từ chối loại bỏ khả năng Israel tiến hành một cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào Iran. Việc lần đầu tiên một quan chức cao cấp của Chính quyền Barack Obama công khai thảo luận về khả năng quân sự nhằm loại bỏ mối đe dọa Iran cho thấy nguy cơ về một cuộc chiến tại Trung Đông vẫn "hiện hữu".
Ván bài hạt nhân có thay đổi?
Câu trả lời này đã được khẳng định ngay trong buổi họp báo đầu tiên kể từ khi giành chiến thắng của Tổng thống tái đắc cử Ahmadinejad. Ông Ahmadinejad nói vấn đề hạt nhân của Tehran “đã là quá khứ” - ám chỉ sẽ không có thay đổi trong chính sách hạt nhân trong nhiệm kỳ 4 năm tới của ông.
Trong thời gian vận động tranh cử, không một ứng cử viên tổng thống nào muốn ngưng chương trình hạt nhân. Giới lãnh đạo Iran cho rằng các hoạt động này nằm trong phạm vi quyền tất yếu của một quốc gia có công nghệ hạt nhân. Đối thủ chính của Ahmadinejad trong cuộc đua này, cựu Thủ tướng Mir Hussein Mossavi, thậm chí còn là người khởi động trở lại chương trình hạt nhân với sự hỗ trợ của cha đẻ bom nguyên tử Pakistan, Abdul Qadeer Khan.
Trong khi đó, ai cũng hiểu câu trả lời của Iran đối với thái độ cởi mở của Mỹ chủ yếu phụ thuộc lãnh tụ tinh thần tối cao Ali Khamenei. Mà ông Ali Khamenei, người giữ quyền lực tuyệt đối trong nước, lại kêu gọi tất cả người dân Iran ủng hộ Tổng thống vừa tái đắc cử. Cho nên, bất cứ hy vọng nào rằng Iran sẽ hủy bỏ chương trình hạt nhân vào thời điểm này là không thực tế.
Tuy vậy, nhiều nhà phân tích dự đoán trong nhiệm kỳ hai, có lẽ ông Ahmadinejad sẽ tỏ ra sẵn sàng hơn trong việc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, dù là tiếp cận trong tư thế của người chiến thắng.
Trước mắt, Tổng thống Iran phải xử lý được tình hình trong nước hiện nay, khi ứng cử viên tổng thống thất cử Mir Hossein Mousavi ngày 14/6 đã chính thức khiếu nại về kết quả cuộc bầu cử tổng thống Iran lên Hội đồng Giám hộ giám sát các cuộc bầu cử ở Iran, trong khi bạo động phản đối kết quả bầu cử đã biến thành bạo lực tồi tệ nhất trên đường phố Tehran trong cả thập niên nay.
Nguyễn Viết
Tổng hợp