Báo điện tử của báo khuyến học & Dân Trí

Trung - Mỹ kỷ niệm 30 năm "ngoại giao bóng bàn"

Năm 1971, đoàn đại biểu bóng bàn Mỹ đến thăm Trung Quốc, mở ra cánh cửa đi lại giữa Trung Quốc và Mỹ. Ngày 1/1/1979, Trung Quốc và Mỹ đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Ngày nay, quan hệ Trung Quốc Mỹ đã trải qua 30 năm, trở thành một trong những quan hệ song phương mà hai bên đều đáng giá là quan trọng nhất, giàu sức sống nhất hiện nay.

Lãnh đạo hai nước từ "nhiều năm khó gặp mặt một lần" đến hiện nay đi lại mật thiết. Cuộc đối thoại chiến lược hai nước từ không đến có, hiện nay đã xây dựng hơn 60 cơ chế hợp tác thương thảo đối thoại. Kim ngạch thương mại hai chiều trong 30 năm đã tăng hơn 120 lần, hai bên đã trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của nhau. Sự đi lại giữa nhân dân hai nước bắt đầu từ số không, phát triển đến hiện nay mỗi ngày có hơn 5.000 người đi lại giữa hai bờ Thái Bình Dương.

Ông Dương Minh Kiệt, Nghiên cứu viên Sở Nghiên cứu quan hệ quốc tế hiện đại Trung Quốc nói, sự phát triển quan hệ Trung Quốc - Mỹ đã có ảnh hưởng quan trọng đối với thế giới, ở mức độ nào đó thậm chí đã quyết định hướng đi của bố cục chiến lược quốc tế.

Theo ông Dương, trong 10 năm cuộc chiến tranh lạnh sắp kết thúc, sự hợp tác chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ cũng như sự hợp tác với các nước khác, có thể nói đã đóng vai trò khá quan trọng đối với việc kết thúc chiến tranh lạnh trên ý nghĩa nào đó. 10 năm thứ hai, cũng tức là thập niên 90 thế kỷ 20, trên thực tế trong thời kỳ hai bên thích ứng lẫn nhau sau chiến tranh lạnh, đã phát huy vai trò quan trọng đối với việc duy trì sự ổn định quan hệ các nước lớn sau chiến tranh lạnh. 10 năm trong thế kỷ 21 hiện nay, hai bên cùng ứng đối với nhiều sự đe doạ an ninh. Là một nước đang phát triển lớn nhất và một nước phát triển lớn nhất, Trung Quốc và Mỹ được lợi của toàn cầu hoá, đồng thời cũng là động cơ thúc đẩy toàn cầu hoá và hợp tác an ninh phi truyền thống".

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ John Negroponte, thay mặt Ngoại trưởng C.Rice thăm Bắc Kinh nhân dịp này, cũng gọi các biến chuyển trong bang giao giữa Mỹ và Trung Quốc là “ngoạn mục”, và nói rằng những cuộc trao đổi về nhiều mặt mang một tầm mức và chiều sâu không thể tưởng tượng được khi hai nước mới tái lập quan hệ ngoại giao vào năm 1979. Ông Negroponte tin rằng các sử gia sẽ có những điều tốt đẹp để nói khi nhìn lại các nỗ lực của chính phủ Bush nhằm củng cố bang giao Trung-Mỹ. Ông nêu ra nền mậu dịch gia tăng đáng kể giữa hai nước, cũng như sự hợp tác về các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Triển vọng sáng sủa

Nửa tháng nữa, Tổng thống đắc cử Barack Obama sẽ nhậm chức. Dư luận đa số ở Mỹ cho rằng Chính quyền Bush đã để lại cho những người kế nhiệm một quan hệ Trung - Mỹ ổn định và lành mạnh. Đây có thể coi là thành tích chính trị lớn của Chính quyền Bush sau 8 năm chấp chính. Một quan hệ Trung - Mỹ tốt đẹp, không ngừng phát triển đi lên sẽ là chiếc "chìa khóa vàng" để Chính quyền Obama giải quyết một loạt những vấn đề khó khăn của Mỹ hiện nay, cũng là động lực lớn để Trung Quốc và Mỹ tiếp tục duy trì và phát huy vai trò đầu tàu phát triển kinh tế thế giới.

Bản thân Barack Obama, ở mức độ nào đó cũng có "duyên" với Trung Quốc. Người bạn học gốc Hoa cùng trường Đại học Harvard với Barack Obama, Lư Bái Ninh luôn là cố vấn và trợ thủ quan trọng của Barack Obama kể từ khi Barack Obama tham gia hoạt động chính trị. Hiện nay, Barack Obama đề cử Lư Bái Ninh làm Thư ký Nội các Chính phủ mới, phụ trách công việc liên lạc giữa Nhà Trắng với các thành viên Nội các và giữa các cơ quan Chính phủ. Tất cả những điều này sẽ đều có những ảnh hưởng nhất định đối với Barack Obama.

Tại Thượng nghị viện, Barack Obama từng đưa ra ý kiến thành lập "Tiểu ban công tác Trung Quốc", chuyên trách theo dõi các vấn đề về Trung Quốc và quan hệ Trung - Mỹ. Về chức Bộ trưởng ngoại giao, Barack Obama đã đề cử Hillary Clinton. Điều này cho thấy, chính sách đối với Trung Quốc của Chính quyền Obama sẽ kế thừa rất nhiều từ chính sách đối với Trung Quốc của Chính quyền Bill Clinton. Nhiều nhà phân tích hy vọng chính sách đối với Trung Quốc của Chính quyền Obama sẽ vượt qua cả chính sách từ thời Chính quyền Clinton và Chính quyền Bush.

Nhìn tổng thể, sau khi Chính quyền Obama chính thức chấp chính, cơ chế đối thoại kinh tế chiến lược Trung - Mỹ sẽ tiếp tục được duy trì, hơn thế sẽ được nâng cấp, có hiệu quả hơn. Chính quyền Obama sẽ giống như bản thân Barack Obama từng nói "vui mừng nhìn thấy sự trỗi dậy của một Trung Quốc hùng mạnh và hòa bình, sẽ hy vọng, yêu cầu và thỉnh cầu Trung Quốc cùng với Mỹ gánh vác trách nhiệm nước lớn thế giới nhiều hơn, phát huy vai trò nước lớn toàn cầu lớn hơn".

Hai thách thức chính

Theo Thứ trưởng Ngoại giao John Negroponte, hai thách thức chính đối với bang giao giữa Mỹ và Trung Quốc, trong tương lai gần, xoay quanh các vấn đề an ninh khu vực và cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, ông nói: “Tôi không muốn dự báo trước chính quyền sắp tới sẽ xử lý ra sao các vấn đề cụ thể trong mối bang giao này".

Mỹ đang đối mặt với cuộc khủng hoảng tài chính hiếm có trong lịch sử, tiếp theo đó là suy thoái kinh tế. Đưa kinh tế Mỹ thoát khỏi khó khăn chắc chắn sẽ là nhiệm vụ số một mà Chính quyền Obama phải đối phó ngay sau khi chính thức chấp chính. Điều đáng nói là nếu tách rời Trung Quốc khó khăn kinh tế của Mỹ sẽ không chỉ khó giải quyết, mà còn có thể không thể giải quyết.

Trung Quốc có trong tay khoản dự trữ ngoại tệ hơn 2.000 tỷ USD. Trung Quốc đã trở thành chủ nợ lớn nhất của Mỹ, nắm trong tay 585 tỷ USD trái phiếu Chính phủ Mỹ, cộng thêm với các loại công trái khác do các tập đoàn Mỹ phát hành, tổng cộng Trung Quốc có trong tay hơn 1.400 tỷ USD trái phiếu Mỹ. Giải pháp cứu thị trường cả gói trị giá 700 tỷ USD mà Chính quyền Bush đưa ra quả thực chẳng thấm tháp gì so với trị giá trái phiếu Mỹ mà Trung Quốc có trong tay.

Một vấn đề khác được sự quan tâm của mọi người ở cả hai nước là liệu Mỹ và Trung Quốc có tiếp tục duy trì khuôn thức hiện nay cho các cuộc thảo luận song phương hay không. Các chương trình Đối thoại Kinh tế Sách lược và Đối thoại Cấp cao, cả hai đều được thiết lập dưới thời chính phủ của Tổng thống Bush, đề ra các cuộc họp song phương cấp cao thường xuyên. Phát ngôn viên bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tần Cương cho rằng rất nên duy trì các cuộc họp đó, bởi vì Trung Quốc và Mỹ cần đến sự đối thoại và hợp tác.