Song kết quả đáng buồn là mọi việc vẫn “tuần tự nhi tiến”, vẫn là sự lặp lại của một mô hình tổ chức nặng về hình thức, đối phó và hầu như không tạo ra được một hiệu quả cụ thể nào. 

Lộn xộn, vô bổ và lãng phí

Giáo viên Văn, Toán các trường THPT phải tập trung về tỉnh để tham gia tập huấn 5 ngày. Do bố trí hai đợt tập huấn trùng nhau, nên các khách sạn trong thành phố nhỏ bé chật cứng, GV chen chúc nhau, một số phải đi về nhà cách hàng mấy chục cây số vì hôm sau mới có phòng. Để chen chân được vào một quán cơm bụi cũng không hề đơn giản. 

Buổi đầu tiên, giáo viên chen lấn để xem danh sách, tìm phòng học rồi chen nhau để tìm chỗ ngồi, vì lớp học được bố trí tới 74 người trong một phòng học vốn dành cho 45 học sinh. Thế là phải sắp xếp lại. Sau đó, lớp học còn phải chuyển chỗ đến 2 lần nữa rồi mới “an cư”. Không hiểu kỳ tập huấn quan trọng đến cỡ nào nhưng danh sách triệu tập của Sở sót rất nhiều người, một số GV xin ghi tên bổ sung để học, còn một số lặng lẽ ra về, coi như “gặp may”. 

Mỗi lớp được phân công một lớp trưởng để phụ trách tổ chức, điểm danh. Nhưng sau mỗi lần điểm danh, lớp cứ vắng dần, có lớp chỉ còn lại chưa đến 50% sĩ số. Sở GD-ĐT buộc lòng phải cử cán bộ đi điểm danh, đếm người cụ thể, nhưng xem ra vẫn không hiệu quả mấy, vì GV có kinh nghiệm: “đã điểm danh xong thì có thể tự do”. Các quán cà phê, quán bia chật cứng người. Hầu hết GV coi đây là một dịp để đi chơi thành phố, được giao lưu, thư giãn với bạn bè, mua sắm, còn tập huấn chỉ là danh nghĩa. Nhiều phòng khách sạn biến thành nơi đánh bài thâu đêm suốt sáng. 

Yếu kém nhất là khâu tổ chức nội dung. Không hiểu các “GV cốt cán” đã được Bộ tập huấn như thế nào nhưng khi về trình bày hết sức lộn xộn. Hầu như không có sự thống nhất giữa các báo cáo viên, mỗi người mỗi mảng, ai có sở trường gì thì nói nấy, có thầy chỉ đem báo đến đọc cho hết giờ, có thầy chỉ kể chuyện “ngoài lề” cho vui, một số người thì dạy lại những điều đã có sẵn trong tài liệu nhưng vẫn không thuộc, thỉnh thoảng lại phải liếc giáo án, một số thầy vẫn trung thành với phương pháp “đọc - chép” cổ điển, nội dung trình bày của người này chồng chéo người kia... Một số báo cáo viên thoát ly giảng dạy đã lâu, trở nên “quan liêu” ngay với chương trình-SGK mới, còn nhiều GV khi bàn đến những tác phẩm mới, vấn đề mới thì lại chưa đọc đến. 

Theo chương trình, các GV tham gia tập huấn phải soạn một giáo án, đề thi, các tổ cử người thảo luận giáo án, tổ chức xem băng hình giờ dạy mẫu, rồi báo cáo viên giải đáp thắc mắc, tổng kết. Nghe thì bài bản vậy nhưng tất cả đều diễn ra một cách “đơn giản, gọn nhẹ” đến không ngờ: Giáo án đã có sẵn trên mạng hoặc một người soạn rồi cả nhóm phô tô, chỉ thay tên để nộp cho có, đề bài thì được “giảm tải” không phải soạn, buổi trình bày giáo án chỉ diễn ra chiếu lệ, người nói cứ nói, mọi người cứ việc ai nấy làm.

Đến khâu tổ chức xem băng hình thì xảy ra sự cố: mãi mới thuê được đầu VCD (lớp tự túc) thì mất điện, một số GV bỏ về, thế là mất đi một đĩa gốc, sau thanh tra phải xuống truy tìm mới thấy. Rồi hai bài dạy mẫu do các chuyên gia của Bộ tổ chức biên soạn, đạo diễn thì không hiểu sao chỉ một bài được đánh giá là khá thành công, còn một bài thì theo ông chuyên viên phụ trách bộ môn là sai về cơ bản! 

Đến buổi cuối cùng, các GV phải ngồi trong phòng cho đến 3 giờ chiều mới được “thả” về, nhưng một số người đã về từ buổi sáng.

Qua đợt tập huấn, một GV lớn tuổi “cảm thán” : “Tất cả chỉ là đối phó lẫn nhau: Sở đối phó với Bộ - Báo cáo viên đối phó với Sở -GV đối phó với báo cáo viên… Hình thức quá. Lãng phí vô cùng”. Qua trao đổi với đồng nghiệp, chúng tôi được biết tình hình tương tự cũng diễn ra ở các địa phương khác.

Chi phí để tổ chức đợt tập huấn này không hề nhỏ: tính sơ bộ mỗi GV tối thiểu chi hết từ 500.000 đến 1 triệu đồng, nhân với hàng vạn GV trong một tỉnh và hàng trăm nghìn GV (THPT) trên cả nước thì sẽ có một con số khổng lồ. Đó là chưa tính đến chi phí của BTC và sự lãng phí tuy vô hình nhưng không thể bù đắp được về mặt thời gian. Điều đáng nói nhất là đợt tập huấn hầu như không đem lại một kết quả tích cực nào. 

Lỗi tại ai?

Đổi mới chương trình-SGK phổ thông là một chủ trương lớn của Bộ GD-ĐT nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, giáo giới vẫn không mấy mặn mà với chương trình, SGK mới. Phần đông, GV đến với chương trình và SGK mới với tâm lý uể oải, đối phó hơn là hồ hởi tiếp nhận và tích cực ủng hộ. Vấn đề cần được nhìn nhận từ hai phía: về chương trình, SGK mới vẫn có những điểm quá mới mẻ hoặc thiếu thuyết phục, hoặc chưa thật phù hợp; còn về phía GV là sức ỳ ghê gớm của tâm lý thụ động, an bài, tự thỏa mãn với cái đã có, một số GV lại mang mặc cảm “môn phụ” nên không muốn phấn đấu, học hỏi thêm.

Các đợt tập huấn chuyên đề đã được tổ chức từ lâu và ngày càng tỏ ra hình thức, kém hiệu quả đến mức có ý kiến đặt vấn đề liệu ngành giáo dục có nên duy trì hoạt động này nữa hay không.

Theo chúng tôi, cần đổi mới mạnh mẽ khâu tổ chức của hoạt động này. Thời gian các đợt tập huấn có thể rút ngắn hơn nhiều theo hướng “quí hồ tinh bất quí hồ đa” và không nhất thiết phải triệu tập mọi GV để tổ chức theo kiểu “lớp-bài”. Mỗi trường, mỗi tổ chuyên môn chỉ cần cử một, hai người đại diện đi rồi sau đó về truyền đạt lại những điểm mới, quan trọng cần lưu ý, bởi vì các nội dung tập huấn đã có sẵn trong tài liệu, GV đã được tham khảo trước. Nội dung tập huấn cần chú trọng khâu thực hành, làm việc cụ thể của GV, chú trọng khâu giải đáp thắc mắc, trao đổi về học thuật, chuyên môn và sau mỗi đợt tập huấn cần có sự thu hoạch, kiểm tra chặt chẽ, toàn diện. Nói chung là nên tổ chức theo hướng “mở”, đi vào thực chất. 

Nâng cao chất lượng đội ngũ GV đang là một bài toán nan giải của ngành giáo dục. Điều quan trọng nhất là cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như đổi mới cơ chế quản lý, thực hiện sự đãi ngộ thỏa đáng, tổ chức thi đua có thực chất, tăng cường thanh tra, kiểm tra…để  tạo ra động lực phấn đấu cho đội ngũ giáo viên. Nếu không, chính sức ỳ nội tại sẽ “giết chết” đội ngũ GV, và làm suy thoái nghiêm trọng nền giáo dục. Nhân đây, chúng tôi mong được các đồng nghiệp, các bậc thức giả quan tâm trao đổi về các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

Trọng Nghĩa

LTS Dân trí - Các đợt tập huấn về chuyên môn trong dịp hè là một hình thức sinh hoạt chuyên môn nhằm góp phần nâng cao kiến thức chuyên môn cũng như phương pháp sư phạm cho đội ngũ giáo viên. Những kỳ tập huấn như vậy càng có ý nghĩa quan trọng đối với đợt thay sách giáo khoa mới. Nhưng do việc chuẩn bị chưa được chu đáo, cách thức tổ chức chưa hợp lý và thiếu nghiêm túc, cho nên kết quả đem lại còn nhiều hạn chế gây ra sự lãng phí và những phản cảm đã được phản ảnh trong bài viết trên đây.

Các cấp quản lý giáo dục nên rút kinh nghiệm qua những ý kiến đóng góp đó để nâng cao hiệu quả thiết thực của những đợt tập huấn chuyên môn, tránh cách làm “đối phó, hình thức” không những gây ra nhiều lãng phí mà còn tạo ra nếp xấu giả dối trong môi trường giáo dục vốn cần coi trọng tính chuẩn mực và mô phạm, nhất là đối với người thầy.